اگر حضرت على (عليه السلام) در اين نبرد شركت نمى كرد ويا كشته مى شد قريب به اتفاق سربازانى كه در دامنه كوه «سلع» گرداگرد پيامبر بودند واز غرّشهاى قهرمان عرب مثل بيد مى لرزيدند، پا به فرار گذارده، از كوه سلع بالا رفته ومى گريختند. چنانكه عين اين جريان در نبرد احد ونبرد حُنين، كه سرگذشت آن در تاريخ منعكس است، رخ داد وجز چند نفر انگشت شمار كه در ميدان نبرد استقامت ورزيدند واز جان پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) دفاع كردند، همه پا به فرار گذاشتند وپيامبر را در ميدان تنها نهادند.

اگر امام (عليه السلام) در اين مبارزه شكست مى خورد، نه تنها سربازانى كه در دامنه كوه سلع به زير پرچم اسلام ودر كنار پيامبر قرار داشتند فرار مى كردند، بلكه سربازان مراقبى كه در طول خطّ خندق در فاصله هاى كوتاهى موضع گرفته بودند، سنگرها را رها مى كردند وهر كدام به گوشه اى پناه مى بردند.

اگر حضرت على (عليه السلام) در اين نبرد جلو تجاوز قهرمانهاى قريش را نمى گرفت يا در اين راه كشته مى شد، عبور سربازان دشمن از خطّ دفاعى خندق آسان وقطعى بود وسرانجام موج سپاه دشمن متوجه ستاد ارتش اسلام مى شد وتا آخرين نقطه ميدان مى تاختند ونتنيجه آن جز پيروزى شرك بر آيين توحيد وبسته شدن پرونده اسلام نبود.

بنابر اين محاسبات، پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم) با الهام از وحى الهى، فداكارى حضرت على (عليه السلام) را در آن روز چنين ارزيابى كرد وفرمود:

«ضَرْبَةُ عَلِىّ يَوْمَ الْخَنْدَقِ أَفْضَلُ مِنْ عِبادَةِ الثَّقَلَينِ».[١]

ارزش ضربتى كه على در روز خندق بر دشمن فرود آورد از عبادت جهانيان برتر است.

[١] مستدرك حاكم، ج٣، ص ٣٢ وبحار الأنوار، ج٢٠، ص ٢١٦.