فروغ ولايت - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٥٨٣

قبيله مُضَر را كه غالباً كوفى وبصرى بودند در قلب سپاه مستقر ساخت وهر يك از اين سه قسمت را به سواره نظام وپياده نظام تقسيم كرد. براى سواره نظام ميمنه وميسره اشعث بن قيس وعبد اللّه بن عباس وبراى پياده نظام هر دو بخش سليمان بن صُرَد وحارث بن مرّه را تعيين نمود; آن گاه پرچم هر قبيله را به شخصيت وسران آن سپرد، ابن مزاحم در وقعه صفين از بيست وشش پرچم كه هريك متعلّق به قبيله اى بود ياد مى كند كه ذكر اسامى حاملان وقبايل آنان مايه اطاله سخن است.[١]

معاويه نيز به همين ترتيب به آرايش سپاه خود پرداخت وفرماندهان وپرچمداران را تعيين كرد. صبحگاهان كه خورشيد سر از افق بر آورد ونبرد سرنوشت ساز قطعى شد، امام (عليه السلام) در ميان سپاهيان خود ايستاد وبا صداى رسا چنين فرمود:

«لا تُقاتِلُوهُم حَتّى يَبْدَؤُوكُمْ، فَإِنَّكُمْ بِحَمْدِاللّه عَلى حُجَّة وَ تَرْكُكُمْ إِيّاهُمْ حَتّى يَبْدَؤوكُمْ حُجَّةٌ أُخْرى لَكُمْ عَلَيْهِمْ. فَإِذا قاتَلْتُمُوهُمْ فَهَزَمْتُمُوهُمْ فَلا تَقْتُلُوا مُدْبِراً وَ لا تَجْهَرُوا عَلى جَرِيح وَ لاتَكْشِفُوا عَورَةً وَ لا تُمَثِّلُوا بِقَتيل. فَإِذا وَصَلْتُمْ إِلَى رِجالِ قَوْم فَلا تَهْتِكُوا سِتْراً وَلا تَدْخُلُوا داراً إِلاّ بِاِذْني وَ لا تَأْخُذُوا شَيْئاً مِنْ أَمْوالِهِمْ إِلاّ ما وَجَدْتُمْ في عَسْكَرِهِمْ وَ لا تُهَبِّجُوا امْرَأَةً بِأَذىً وَ إِنْ شَتَمْنَ أَعْراضَكُمْ وَتناوَلْنَ أُمَراءَكُمْ وَ صُلَحاءَكُمْ فَإِنَّهُنَّ ضِعافُ القُوى وَ الأَنْفُسِ وَ العُقُولِ وَلَقَدْ كُنّا لَنُؤْمِرُ بِالْكَفِّ عَنْهُنَّ وَإِنَّهُنَّ لَمُشْرِكاتٌ وَ إنْ كانَ الرِّجُلُ لَيَتَناوَلُ الْمَرأَة بِالهِراوَة أَوِ الحَديدِ فَيُعِيرُ بها عَقِبُهُ مِنْ بَعْدِهِ».[٢]

آغاز به نبرد مكنيد تا با شما آغاز كنند، كه شما بحمداللّه در اين نبرد حجّت ودليل داريد ورها گذاردن آنان تا لحظه اى كه به نبرد آغاز كنند حجّت ديگرى است در دست شما.وقتى آنان را شكست داديد آن كس را كه پشت به شما كند وبگريزد نكشيد.زخميها را نكشيد وعورت دشمن را آشكار نسازيد وكشته اى را مُثله نكنيد وآن گاه كه به بارانداز واردوگاه آنان رسيديد پرده درى ننماييد