اين خطبه، كه از سخنان، سالهاى آخر عمر امام (ع) است در شرايطى ايراد شده كه معاويه پس از اعلان خودمختارى و خيره‌سرى در شام، نواحى مرزى عراق را كه تحت حكومت امام (ع) بود، مورد تعرض و تجاوز قرار داده و توسط عوامل مزدورش دست به قتل، غارت و ويرانى زده بود. در يكى از اين تهاجم‌ها، عنصر سفاك و ددمنشى به نام سفيان بن عوف غامدى به كمك شش هزار نفر از خون آشام‌ترين مزدوران معاويه مأموريت يافته بود كه به نواحى ساحلى فرات حمله برده، پس از قتل عام وفاداران به امام (ع)، وارد شهر انبار شده و از آنجا مداين را اشغال نمايد.

سپس از راه شهر واثق به شام باز گردد. معاويه در اين دستور حمله، خطاب به فرمانده دژخيمش تأكيد كرده بود كه «اگر شهر انبار را كه از شهرهاى مهم مرزى قلمرو امام است، مورد تهاجم قرار دهى گويى به كوفه، مركز حكومت امام (ع)، حمله برده‌اى اين تهاجم‌هاى پى‌درپى دل مردم عراق را به ترس وا مى‌دارد، عناصرى را كه در ميان ياران امام دل با ما دارند شاد مى‌گرداند، افراد و گروه‌هاى مخالف جنگ را به سوى ما مى‌كشاند. اين كه به تو دستور مى‌دهم هر كسى را كه در خط ما نيست اگر مشاهده كردى به قتل برسان و آباديهاى سر راهت را با خاك يكسان كن و اموالش را غارت نما. زيرا غارت اموال همچون خونريزى، دلها را بيشتر به درد مى‌آورد».

معاويه در انتخابش اشتباه نكرده بود. زيرا سفيان مأموريت خود را با آنچه كه خبث سيرتش مى‌افزود، به انجام رسانيد.

تفسير و تحليل: مطالبى كه از اين فراز سخن امام (ع) استفاده مى‌شود، به‌طور اختصار عبارتست از:

١.

جهاد درى از درهاى بهشت خداست يعنى مسيرى كه مجاهد انتخاب مى‌كند پايانش به بهشت منتهى مى‌گردد. يا اينكه يك راه و درب اختصاصى است كه به خاطر امتيازى كه دارد، فقط برگزيدگان خلق كه راه جهاد و شهادت را انتخاب مى‌كنند از آن وارد بهشت مى‌گردند.

زيرا اين راه و درب سختيها و مصايب و دشواريهايى در پيش دارد كه فقط جانبازان و پاك باخته‌هايى كه همه چيز را فداى تحقق اراده خدا و رضاى او كرده‌اند، مى‌توانند از آن بگذرند.

چنانكه رسول خدا (ص) فرمود: