گرچه اين يك سنت عربى در دوران جاهليت بود كه در ماههاى حرام از جنگ خوددارى مى‌كردند، اما اسلام به خاطر ماهيت انساندوستانه اين سنت، آن را مورد تأييد قرار داده و در قالب يك قاعده و اصل اسلامى بيان نموده است.

عليرغم اينكه قريش خود بارها حرمت ماههاى حرام را شكستند. [١] اما اسلام بر رعايت سنت قابل قبول جاهليت اصرار ورزيد و حتى اشتباه برخى از مجاهدان كه در انتهاى ماه رجب اقدام به جنگ نموده بودند، مورد اعتراض شخص پيامبر (ص) قرار گرفت. [٢]

مشركان كه از اين جريان بهره‌بردارى سياسى نموده و جنجال بپا كرده بودند به دوصورت پاسخ داده شدند:

١. گرچه جنگ در ماههاى حرام محكوم است و جرمى بزرگ شناخته مى‌شود اما فتنه و بحرانى كه مشركان به وجود آورده‌اند و عامل اصلى جنگهاست بسى جرمش بزرگتر و بيشتر است. [٣]

٢. حال كه مشركان خود حرمت ماههاى حرام را رعايت نمى‌كنند بايد بدانند كه الحرمات قصاص (فَمَنِ اعْتَدَى [٦] [٤] ٨; عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ) ٤ تجاوز واقدام به جنگ در ماههاى حرام با عمل متقابل، قصاص و مقابله به‌مثل خواهد شد. [٥]

٣. متوقف كردن جنگ و تاخير انداختن آن تا اينكه دشمن خود آغازگر جنگ باشد.

اين اصل را مى‌توان از گفتار امام على (ع) كه فرمود:

«لاتقاتلوهم حتى يبدؤوكم، فانكم بحمد الله على حجة و ترككم اياهم حتى يبدؤوكم حجة اخرى لكم عليهم»٦

استنباط نمود كه ياران خود را در جنگ ناخواسته‌اى كه بر امام تحميل شده بود از شروع به جنگ نهى نمود و فرمود:

بگذاريد آنها خود آغازگر جنگ باشند. زيرا شما در صراط حق گام بر مى‌داريد و نيازى به جنگيدن نداريد، اين خود به‌طور منطقى برترى شما را به اثبات مى‌رساند، با خوددارى جنگ مزيت دومى را كسب مى‌كنيد كه اين، آنها بودند كه جنگ را آغاز و بر شما تحميل كردند. اين بيان به خوبى مى‌رساند كه جهادگر حتى اگر جنگ بر وى تحميل هم شده باشد بايد همواره با خود دليل منطقى و حجت داشته باشد تا بتواند مشروعيت كار خود را حتى براى دشمن به

[١] . رك: تفسير طبرى، ج ٢ ص ٣٤٦، سيره ابن هشام، ج ٢ ص ٢٥٢ و تفسير مجمع البيان، ج ٢ ص ٣١٢.

[٢] . همان.

[٣] . بقره، آيه ٢١٧.

[٤] . بقره، آيه ١٩٤.

[٥] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ٣٢.

[٦] . نهج البلاغه، نامه ١٤، وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٦٩ و ٧٢ چ اسلاميه.