فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣١٣
نمايند و خداوند در تمام مراحلى كه پيش مىروند در كمينگاه آنهاست كه ناگهان از تلاش مىمانند و گلويشان فشرده مىشود و دست انتقام به روز سياهشان مىنشاند.
(وَ لاٰ يَحْسَبَنَّ اَلَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمٰا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّمٰا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدٰادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذٰابٌ مُهِينٌ).١
«كافران چنين مىپندارند كه اين مهلتى كه به آنان دادهايم برايشان خير است بلكه اين مهلت براى اين است كه گناهانشان افزوده گردد و براى آنان عذابى فراگير خواهد بود».
قرآن اين نوع فرصت و امكانات دادن را استدراج مىنامد:
(وَ اَلَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيٰاتِنٰا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لاٰ يَعْلَمُونَ). [٢]
٢. در موضع حق بودن جبهه و يا فرد و گروهى نمىتواند به تنهايى عامل پيروزى آن باشد چنانكه جبهه باطل نيز گاه به علل و عوامل ديگر پيروز مىگردد. تلاشها و فعاليتها و سرعت عمل و بهره گيرى از امكانات از شرايط ديگر پيروزى است كه خدا تلاش كسى را ضايع و بىنتيجه نمىگذارد: (أَنِّي لاٰ أُضِيعُ عَمَلَ عٰامِلٍ مِنْكُمْ) امام بر اساس اين سنت الهى ضمن اخطار از آيندهاى خبر مىدهد كه مردم شام و ياران معاويه عليرغم موضع باطلشان و عليرغم ستم و بستن راه خدا به خاطر تلاش و عملكرد فعالانه و پشتكارشان بر مردم كوفه عليرغم موضع حقشان و هوادارى از امام و خليفه پيامبرشان و سابقه جهاد در راه خدا پيروز خواهند شد.
آنچنانكه خدا در قرآن در مورد يهود فرمود: (ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ اَلذِّلَّةُ أَيْنَ مٰا ثُقِفُوا إِلاّٰ بِحَبْلٍ مِنَ الله وَ حَبْلٍ مِنَ اَلنّٰاسِ). [٣]
٣. موفقيت و پيروزى هرگز نمىتواند به عنوان دليل و سند حقانيت مورد استناد قرار گيرد و اين امكان هميشه وجود دارد كه موفقيت و پيروزى معلول علتهايى بجز حقانيت باشد. همچنين شكست و ناكامى هميشه دليل بر باطل بودن نيست و ممكن است به خاطر علل ديگرى باشد كه در رابطه با حق و باطل بودن نباشد.
٤. باطل عليرغم تمام تلاشها و فعاليتها و سرعت عمل و تيزبينى و ريزهكارى هواداران هر لحظه در معرض خطر است. زيرا كه خدا در كمينگاه رهروان اين گذرگاه است و هر لحظه ممكن است خداوند توانها و امكاناتشان را بستاند و عملكردشان را عقيم و همه رشتههايشان را واتابد، آنگونه كه از تلاششان جز زيان بهره نبرند (اَلَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ الله أَضَلَّ
[١] . آل عمران، آيه ١٧٨.
[٢] . اعراف، آيه ١٨٢.
[٣] . آل عمران، آيه ١١٢.