فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٧٩ - ١ دار الاسلام

بى‌شك محدوده دار الذمه بر مبناى نظريات مختلف فوق متفاوت مى‌باشد، بويژه اين تفاوت بين نظريه اول و سوم از نقطه نظر سياسى از اهميت قابل توجهى برخوردار است، و نظريه سوم مى‌تواند اساس نظام بين المللى جديدى را بر پايه قرارداد بين المللى ذمه به وجود آورد.

٤. دار العهد

تئورى دار العهد بر اساس آياتى است كه در آنها بر لزوم وفاى به عهد نسبت به ملتهائى كه مسلمين با آنان قرارداد بسته‌اند تأكيد شده است. بخشى از اين آيات به قرار زير است:

[١] . (إِلاَّ اَلَّذِينَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ اَلْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئاً وَ لَمْ يُظٰاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَداً فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلىٰ مُدَّتِهِمْ إِنَّ الله يُحِبُّ اَلْمُتَّقِينَ‌)١.

يعنى برائت از مشركين شامل آنها نمى‌شود كه با شما پيمان بسته‌اند و قراردادشان را نقض كرده و به هيچ‌كدام از دشمنان شما كمك ننموده‌اند، با آنان تا پايان قراردادشان طبق تعهداتى كه سپرده‌ايد عمل نمائيد كه خداوند پرهيزكاران را دوست مى‌دارد.

[٢] . (إِلاَّ اَلَّذِينَ عٰاهَدْتُمْ عِنْدَ اَلْمَسْجِدِ اَلْحَرٰامِ فَمَا اِسْتَقٰامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ إِنَّ الله يُحِبُّ اَلْمُتَّقِينَ‌)٢.

مگر آنها كه با شما پيمان بسته‌اند در كنار مسجد الحرام تا آنجا كه به پيمانشان وفا دارند شما نيز در انجام تعهدات خود استقامت بورزيد كه خداوند پرهيزكاران را دوست مى‌دارد.

[٣] . (وَ اَلْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذٰا عٰاهَدُوا)٣.

از صفات متقين آن است كه «آنان به عهدشان وفا دارند هنگامى كه پيمانى بستند».

[١] توبه: ٤

[٢] توبه: ٧.

[٣] بقره: ١٧٧.