فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٢٠ - مفهوم ظلم از ديدگاه اسلام

(وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ الله غٰافِلاً عَمّٰا يَعْمَلُ اَلظّٰالِمُونَ‌) ١ .

مفهوم ظلم از ديدگاه اسلام

واژه ظلم كه در متون اسلامى بعنوان يك پديده ضد ارزشى كليدى در زندگى انسانها ياد شده در لغت به معنى تاريكى و يا شكافى است كه در زمين به وجود مى‌آيد [٢] .

ابن فارس در مقاييس اللغه مى‌گويد ظلم به دو معنى گفته مى‌شود، نخست به مفهوم مخالف نور و روشنائى و دوم به معنى چيزى را در جايگاهى كه شايسته آن نيست قرار دادن [٣] .

ظلم در مفهوم اسلامى ابعاد گسترده‌اى دارد و رابطه انسان با خدا، و رابطه انسان با خويشتن، و رابطه انسان با انسانهاى ديگر، و رابطه ملتها را نيز شامل مى‌گردد.

هر دو معنى لغوى ظلم در موارد ذكر شده صادق مى‌باشد و از اين رو ظلم مفهوم وسيعترى نسبت به تجاوز پيدا مى‌كند و شامل هر نوع عملى كه به نحوى حقى را ضايع گرداند مى‌شود.

ظلم و عدالت دو روى برخورد با حق است و در هر رابطه‌اى حقى نهفته است كه مراعات آن عدالت و نقض آن ظلم مى‌باشد.

محروم كردن ملتها از استيفاى حقوقشان ظلم است و كشانيدن آنها به راهى كه موجب از دست دادن ارزشهايشان مى‌شود، نوعى ديگر از ظلم.

وقتى كشورهاى بزرگ و مقتدر به دليل داشتن قدرت بيشتر حد اكثر بهره را از مواهب موجود در جهان در جهت منافع ملى خود مى‌برند، به طور غير مستقيم به ملتهاى ديگر ظلم روا مى‌دارند و آن نوع آزادى كه به توانمند اجازه مى‌دهد كه چيزى براى بهره‌ورى براى ناتوانتر باقى نگذارد، ظلم است.

علمى كه راههاى هر چه محرومتر كردن ملتهاى ضعيف را باز مى‌كند و نيز جهلى

[١] . ابراهيم: ٤٢ (خدا را از حال ظالمان غافل نپندار)

[٢] رجوع شود به مفردات راغب اصفهانى، ماده ظلم، ص ٣١٥.

[٣] رجوع شود به مقاييس اللغه، ج ٣، ص ٤٦٨.