فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٢ - بازنگرى در منابع حقوق بين الملل

الف - عهدنامه‌هاى بين المللى اعم از عمومى و خصوصى كه متضمن قواعدى است كه طرفين اختلاف، آنها را صريحاً مورد قبول قرار داده‌اند.

ب - عرف و عادات بين المللى كه به دليل مورد قبول عموم قرار گرفتن به صورت قواعد حقوقى درآمده است.

ج - اصول كلى حقوق كه مورد قبول ملل متمدن جهان است.

د - عقائد شايسته‌ترين حقوقدانان و مؤلفين كه بعنوان منبع فرعى براى تعيين قواعد حقوقى مورد استفاده قرار مى‌گيرد.

ه‌ - اصول عدالت و انصاف كه بنا به تقاضاى طرفين در حكم مقتضى مورد استناد قرار خواهد گرفت.

بازنگرى در منابع حقوق بين الملل

مقررات عادى و يا عرف در حقوق بين الملل عبارت از قواعدى است كه بر اثر تكرار و در نتيجه اعتقاد مردم به لزوم مراعات آن در روابط بين المللى به صورت قواعد الزام‌آورى در ميان دولتها مورد قبول واقع مى‌شود. اين نوع قواعد حقوق بين الملل از طرز عمل و رفتار دولتها در مناسبات و روابط بين المللى و رويه آنها در حل و فصل اختلافات فيما بين استنباط مى‌گردد.

اما بايد به اين نكته توجه داشت كه مقررات عادى و عرفى بين المللى با وجود اصالت و ريشه‌دار بودن آنها فاقد صراحت و وضوح هستند و از اين نظر معمولا مقررات قراردادهاى بين المللى از امتياز بزرگى برخوردارند و نيز در پاره‌اى از موارد اثبات يك قاعده عرفى و عادى به دليل اختلاف در مستندات آن با اشكال مواجه مى‌گردد و نيز به دليل كند بودن شكل‌گيرى يك قاعده حقوقى در روابط بين الملل نمى‌توان نيازهاى فورى و در حال تغيير را در روابط بين الملل به عرف و عادت تأمين كرد.

بررسى اصول و قواعد حقوق بين الملل نيز نشان مى‌دهد كه اين مقررات يا متخذ از قوانين داخلى (مانند اصل احترام به قراردادها، اصل جبران خسارت ناروا، و