فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٠٢ - مرحل&#١٧٢٨ نوين در تدوين حقوق بين الملل اسلام

در دوران شكوفائى فقه شيعى كه در زمان شيخ طوسى ( [٣] ٨٥-٤٦٠ هجرى) به اوج خود رسيد و فروع جديد و شيوه‌هاى عميقتر استدلال فقهى معمول گرديد، تأليف دو كتاب پرارج الخلاف و المبسوط توسط شيخ طوسى تحول عميقى را در فقه سياسى و مسائل فقه بين الملل اسلام به وجود آورد.

شيخ طوسى در كتاب الخلاف تحت عنوان كتاب السير [١] و كتاب الجزيه [٢] مسائل فقه بين الملل را به صورت بحث تطبيقى و مقايسه آراء فقهى مطرح كرده و در كتاب المبسوط تحت عنوان كتاب الجهاد و سيره الامام مسائل عمده حقوق و جنگ و تقسيم‌بندى ملل و قراردادهاى بين المللى و حقوق اسراء و تابعيت و غنائم جنگى و انواع ميثاقها و آثار نقض پيمان و حكميت را به طور مشروع و مستدل بيان نموده است٣.

اگر ما تاريخ هجرى را به تاريخ ميلادى برگردانيم تأسيس و تكوين حقوق بين الملل اسلام در سده ششم ميلادى و تدوين كتاب فقهى در اين زمينه به سده هفتم و دوران طلائى و شكوفائى آن به سده نهم ميلادى بازمى‌گردد.

حقوقدانانى چون اپنهايم (پروفسور حقوق بين الملل در كمبريج) كه حقوق بين الملل را محصول تمدن مسيحى دانسته و يا چون ژرژ سل (استاد ديگر حقوق بين الملل) كه حقوق بين الملل را زاده جو مسيحيت شمرده‌اند بايد به تاريخ علمى و حقوقى سده‌هاى ششم تا نهم ميلادى برگردند و به مقايسه ظلمت‌كده جو مسيحيت و دنياى منور و تمدن اسلامى بپردازند تا حقيقت را آنگونه كه هست بيابند.

مرحله نوين در تدوين حقوق بين الملل اسلام

با گشوده شدن باب شرق‌شناسى و اسلام‌شناسى از طرف مورخين و جامعه‌شناسان و حقوقدانان و فلاسفه غربى و كشف تازه‌هاى اسلام، نام شيبانى و كتاب السير الكبير وى بر سر زبانها افتاد و اولين چاپ ترجمه آن با شرح سرخسى متوفاى ٤٨٣ ق.، در ١٨٢٥ م. يكى از حقوقدانان غرب به نام ژوزف همرفون وى را با لقب گروتيوس

[١] . كتاب الخلاف، ج ٣، ص ٢٢٩ تا ٢٤٦

[٢] همان، ص ٢٣٧ تا ٢٤١.

[٣] المبسوط فى فقه الاماميه، ج ٢، ص ٢ تا ٧٤.