فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٢٦ - موارد كاربرد حكميت

شيعه شمرده است.

حكميت اگر يك واقعه حقوقى به مفهوم توكيل است، بايد نظر «حكم» دقيقاً مطابق با مفاد وكالت باشد و قضائى بودن حكميت به اين لحاظ است كه دو طرف در حال مخاصمه گرچه داراى شخصيت حقوقى هستند و بر آنها نمى‌توان حكم قهرى صادر كرد، اما ادامه اختلاف به مثابه آن است كه آن دو از پذيرفتن خود امتناع مى‌ورزند. شرع اسلام در چنين مورد نظر حكم را نافذ و حاكم مى‌شمارد [١] .

در حقوق داخلى مانند حقوق خانواده حتى اگر طرفين راضى به حكميت نباشند دادگاه عمل تحكيم را براى حل و فصل اختلافات آن دو برقرار مى‌سازد [٢] .

موارد كاربرد حكميت

حكميت در نظام حقوقى اسلام، در حقوق خصوصى، حقوق عمومى و حقوق بين الملل بعنوان يك واقعه قضائى جهت حل و فصل اختلافات به كار گرفته مى‌شود، و اين، نشان دهنده اهتمام و ديدگاه وسيعى است كه اسلام براى ايجاد صلح و امنيت در قلمروهاى مختلف زندگى اجتماعى دارد.

كاربرد حكميت را در فقه مى‌توان در سه بخش زير مورد مطالعه قرارداد:

١. كاربرد حكميت در حقوق خصوصى:

هنگامى كه علائم ناسازگارى در زندگى خانوادگى ظاهر گردد و ترس آن باشد كه اختلافات فيما بين زوجين به جدائى بينجامد، اسلام براى حل و فصل چنين اختلافى حكميت را توصيه مى‌كند و آن را به صورت يك قاعده حقوقى الزام‌آور تلقى مى‌كند.

قرآن در اين زمينه صراحتاً مى‌گويد:

(وَ إِنْ خِفْتُمْ شِقٰاقَ بَيْنِهِمٰا فَابْعَثُوا حَكَماً مِنْ أَهْلِهِ وَ حَكَماً مِنْ أَهْلِهٰا إِنْ يُرِيدٰا إِصْلاٰحاً يُوَفِّقِ الله بَيْنَهُمٰا إِنَّ الله كٰانَ عَلِيماً خَبِيراً) [٣] (هرگاه از آن ترسيديد كه اختلاف بين زوجين به جدائى بينجامد، حكمى از خويشاوندان شوهر و حكمى ديگر از خويشاوندان همسرش را وابداريد كه بين آن دو را اصلاح كنند، هرگاه خود

[١] . جواهر الكلام، ج ٣١، ص ٢١٤

[٢] همان مأخذ.

[٣] نساء: ٣٥.