فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٢٧ - جهان اسلام

چنين شخصى هرگاه مدتى در وطن جديد اقامت گزيد كه از نظر عرف مردم، وطن او محسوب شود، از آن هنگام آثار حقوقى و فقهى وطن بر او مترتب خواهد شد.

اين مدت كه براى صدق عرفى وطن لازم است، در مورد اشخاص متفاوت مى‌باشد، و با شرايط زندگى، شغل و محيط متغير مى‌باشد، چه بسا در مورد برخى، با يك ماه اقامت عرفا صدق وطن مى‌كند و در مورد برخى ديگر گاه كمتر از آن نيز كفايت مى‌نمايد.

در هر حال فقها تصريح مى‌كنند كه اقامت ٦ ماه ضرورتى ندارد، ولى قصد سكونت دائمى، محقق اصلى عنوان وطن عرفى مى‌باشد. بعضى از فقها قصد اقامت دائمى را نيز شرط ندانسته‌اند، ولى شرط كرده‌اند كه قصد اقامت وى محدود به زمان معين نباشد. بسيارى از فقها قصد را نيز معتبر ندانسته و عنوان وطن را با طول اقامت نيز صادق دانسته‌اند [١] . بدين ترتيب شخص واحد مى‌تواند داراى بيش از يك وطن باشد.

[٣] . وطن شرعى كه در بعضى از روايات از آن به استيطان تعبير شده است.

ابن بزيع، از اصحاب امام موسى كاظم عليه السلام نقل مى‌كند: فقلت: ما الاستيطان‌؟

فقال: ان يكون فيها منزل يقيم فيه ستة اشهر فاذا كان كذلك يتم فيها متى دخلها [٢] .

در صدق وطن شرعى، فقها دو شرط اساسى قائل شده‌اند:

اول - اقامت حد اقل ٦ ماه.

دوم - داشتن ملك.

ولى بسيارى از فقها وطن شرعى را معتبر ندانسته و آن را فاقد اثر فقهى و حقوقى شمرده‌اند٣.

جهان اسلام

پيدايش مكتبهاى فكرى بزرگ كه خاصيت همگانى و جهانى دارند، قهرا با

[١] . وسائل الشيعة، ج ٥، ص ٥٢٢

[٢] تحرير الوسيله، ج ١، ص ٢٥٧.

[٣] تحرير الوسيله، ج ١، ص ٢٥٧.