فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٠١ - تدوين فقه سياسى

معروف به اسكافى معاصر ابن ابى عقيل از قديمترين متون فقهى قرن سوم به شمار آمده است [١] ، برخى نيز كتاب المجموع تأليف زيد بن على بن الحسين شهيد سال ١ [٢] ١ هجرى را نخستين مؤلف شيعه در فقه دانسته‌اند.

تدوين فقه سياسى

مسائل مربوط به فقه سياسى و روابط بين الملل نيز در لابه‌لاى ديگر مباحث فقهى در كتب مدونه فقه مطرح شده است، اما اين بخش از فقه وقتى تبويب و تنقيح شد كه فقه از گستردگى و تفريع بيشترى برخوردار گرديد.

در ميان فقهاى سنى ابو يوسف (١١ [٣] -١٨٢ هجرى) مؤلف كتاب الخراج و كتاب الرد على الاوزاعى، نخستين فقيهى است كه مباحث فقه سياسى را تدوين كرده است و كتاب دوم را در جواب اشكالاتى كه اوزاعى بر نظرات ابو حنيفه در زمينه احكام سير و جهاد ايراد كرده بود به رشته تحرير در آورد.

محمد بن حسن شيبانى متولد ١٣٢ هجرى كه از شاگردان ابو حنيفه شمرده شده با تأليف دو كتاب السير الصغير و السير الكبير مسائل جهاد و مقررات بين الملل را به شكل منظم و مشروح تدوين كرد.

در ميان شيعه سلمان فارسى متوفاى نيمه اول قرن اول هجرى اولين مؤلف در زمينه مسائل بين الملل اسلام شمرده شده كه با تأليف كتاب حديث الجاثليق الرومى رابطه فرهنگى - سياسى بين پيامبر اسلام (ص) و امپراتور روم را نقل نموده است٢.

دومين كتاب در فقه سياسى را مى‌توان جزئى از المجموع زيد بن على به حساب آورد.

محمد بن اسحاق متوفاى ١٥١ هجرى قديمترين مؤلف در زمينه سيره سياسى پيامبر (ص) كه علم المغازى و السير ناميده مى‌شد محسوب مى‌شود. و در كشف الظنون وى را با لقب امام بعنوان اولين مؤلف در علم السير و رئيس مؤلفين در زمينه مغازى نام برده است٣.

[١] تأسيس الشيعة، تأليف سيد حسن صدر، ص ٣٠٤

[٢] همان، ص ٢٨٠.

[٣] تأسيس الشيعة، ص ٢٣٢.