مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٢٤ - عقیده غزالی در باب نفس

و مقصود به ”نفس تو“ روحی است که از خاصّه انسان و مضاف به سوی حضرت رحمان است، چنانچه فرمود: (قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي)؛[١] و غیر از روحی است که در بدن سَرَیان دارد و به وسیله آن افاضه می‌شود نور تعقّل و غیره به ما.

اگر شبکه باطل بعد از فراغ از صید، پس بطلان او غنیمت است که فرمود: ”تُحفَةُ المؤمِنِ المَوتُ“؛[٢] و اگر باطل قبل از فراغ از صید، او در حسرت و ندامت، چنانچه فرمود: (رَبِّ ارْجِعُونِ * لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ).[٣]

و روح منحصر نیست به نفس ناطقه، بلکه فی الحدیث:

الأرواحُ خَمسَةٌ: روح‌ُ القُدُسِ، و روحُ الإیمانِ، و روح القُوَّةِ، و روحُ الشَّهوَةِ، و روحُ البَدَنِ. فمِنَ النّاسِ مَن یَجتَمِعُ فیهِ الأرواحُ الخَمسَةُ، و هُم أنبیاءُ السّابِقونَ؛ و مِنهُم مَن یجتَمِعُ فیهِم أربَعَةُ أرواحٍ، و هُم مِمّن عَداهُم مِنَ المؤمِنینَ؛ و مِنهُم مَن یَجتَمِعُ فیهِم ثلاثَةُ أرواحٍ، و هُم الیَهودُ و النَّصارَی و مَن یَحذُوا حَذوَهُم.[٤]

پس بندگان به حسب استکمال هر روح به همان روح متّصفند، که بعضی (مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْ لَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا).[٥]

و حضرت أمیر [علیهالسّلام] فرمود:

النّاسُ ثلاثَةٌ: عالِمٌ رَبّانیٌّ، مُتِعَلِّمٌ علَی سَبیلِ النَّجاةِ، هَمَجٌ رَعاعٌ.[٦]

[١]ـ سوره الإسراء (١٧) قسمتی از آیه ٨٥.

[٢]ـ بحارالأنوار، ج ٧٩، ص ١٧١، به نقل از الدعوات؛ جامع الأخبار، ص ٨٥.

[٣]ـ سوره المؤمنون (٢٣) ذیل آیه ٩٩ و صدر آیه ١٠٠.

[٤]ـ [مضمون این حدیث شریف در بحارالأنوار، ج ٢٥، ص ٥٤، به نقل از بصائر الدرجات، ص ٤٧٧ با اختلاف زیاد آمده است؛ ولیکن در مجمع البحرین طریحی، ج ٢، ص ٢٤٢ با قدری اختلاف موجود می‌باشد. (محقّق)]

[٥]ـ سوره النّحل (١٦) قسمتی از آیه ٧٠.

[٦]ـ نهج ‌البلاغة، ج ٤، ص ٣٥ با قدری اختلاف.