مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٧٢ - راجع به بُخل ورزیدن

١٧ـ جود و بخل

راجع به بُخل ورزیدن

در قرآن کریم در موارد متعدّدی از بُخل و إمساک تنقید می‌کند؛ و حقّاً مفاد آیات، عجیب است!

[١] در آیۀ ٣٨ از سورۀ محمّد (٤٧) می‌فرماید:

(هَا أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ).

بَخِل ـَـ‌ بَخَلًا: فعل لازم است، أی صار بخیلًا و هو ضدّ‌ السَّخِیّ؛ و بَخِل علیه و عنه: أمسَک و مَنَع فهو باخلٌ.

و بنابر [این] معنای (فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ) این می‌شود که شخص بخیل از رساندن خیر به خودش دریغ می‌کند نه به غیر؛ و چون در أثر إنفاق نفس خودش بهره می‌برد و منفعتی به او می‌رسد، پس جلوی خیر و منفعت را از خودش گرفته است. چون إنفاق، غشّ و کدورت نفس را می‌برد و نفس را رشد می‌دهد؛ یعنی منفیّات نفس را زائل می‌کند و مُثْبتات نفس را تقویت می‌کند: (خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ).[١]

تطهیر: عبارت است از تزکیه، و تزکیه عبارت است از رشد دادن و نموّ دادن؛

[١]ـ سوره التّوبة (٩) صدر آیه ١٠٣.