جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٥٦ - غزل ٣٦٦ مقام امن و مى بىغش و رفيق شفيق

و ديدگان از نگريستن به انوار روى [اسماء و صفات‌] ات خسته و ناتوانند، و براى خلق راهى به معرفت و شناختت جز اعتراف به عجز از معرفتت قرار نداده‌اى.)

محبوبا! من كجا و پى بردن و معرفت و شناسائى تو، تا من هستم، كجا تو را آن چنانكه مى باشى توانم شناخت! تو خود، خود را شناسايى؛ كه:

٢٧٤٣

«بِكَ عَرَفْتُكَ، وَأنْتَ دَلَلْتَنى عَلَيْكَ وَدَعَوْتَنى إلَيْكَ، وَلَوْ لاأنْتَ لَمْ أدْرِ ما أنْتَ.»

[١]: ( [معبودا] به تو، تو را شناختم. و تو بودى كه مرا بر خويش رهنمون شده و به سويت خواندى. و اگر تو نبودى، نمى‌فهميدم كه تو چيستى.- نيز:

٢٧٢٧

«إعْرِفُوا اللَّهَ بِاللَّهِ.»

[٢].

: (خدا را به خدا بشناسيد.)؛ با اين همه، بدين خيال دقيق كه تو را به تو بايد شناخت، خوشم.

در جايى مى گويد:

و يا منظور از بيت اين باشد كه: محبوبا! مى‌دانم دستم به دامنت نمى رسد، ولى به خيالت دل خوشم.

به گفته خواجه در جايى:

[١]- اقبال الاعمال، ص ٦٧.

[٢] - اصول كافى، ج ١، ص ٨٥، روايت ١.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٧٠، ص ١٤٨.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٠٣، ص ٢٩٨.