جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٠٠ - غزل ٣٨٩ به غير آنكه بشد دين و دانش از دستم

محبوبا! غم عشقت خرمن هستى مرا بگرفت، و به فنا و نيستى و نادارى از آنچه گمان مى كردم از من است، دعوت نمود؛ قسم به خاكسارى و عبوديّتم به پيشگاهت، پيمانِ‌ «وَ مَنْ أَوْفى‌ بِما عاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً»[١]: (و هركس بدانچه با خدا پيمان بسته وفا كند، خداوند پاداش بزرگى به او عطا خواهد فرمود.- نيز:

«الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ لا يَنْقُضُونَ الْمِيثاقَ»[٢]: (آنان كه به عهد خدا وفا نموده، و پيمانشان را نمى شكنند.) را نشكستم، و بر آن استوار ماندم.

به گفته خواجه در جايى:

معشوقا! در مقابل خورشيد جمالت چون ذرّه‌ام، كيمياى عشق و هواى توست كه چون منى حقير و پست را لايق پيشگاهت قرار مى دهد، و قابل قرب و وصلت مى‌سازد، و به فناى خويشم آگاه مى كند در واقع مى خواهد بگويد: جذبات خورشيد جمالت ذرّه اى چون مرا به خويش راه مى دهد.

در نتيجه با اين بيان، تقاضاى شهود توحيد ذاتى را نموده و بخواهد بگويد:

٣١١٧

«إلهى! اطْلُبنى بِرَحْمَتِك حَتّى‌ أصِلَ إلَيْكَ، وَاجْذِبْنى بِمَنِّكَ حَتّى‌ اقْبِلَ عَلَيْكَ.»

: (معبودا! با رحمتت مرا بخوان، تا به وصالت نايل آيم. و با منّت و احسانت به سوى خويشم كش، تا بر تو روى آورم.).

[١]- فتح: ١٠.

[٢] - رعد: ٢٠.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤١٣، ص ٣٠٥.