جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٨١ - غزل ٣٨٦ برخيز تا طريق تكلف رها كنيم

و در جاى ديگر مى گويد:

اى ياران هم طريق! دوست از لغزشهاى خلق در خفا، خشنودتر است تا عباداتى كه در ميان جمعيّت به ريا و خودنمايى انجام گيرد (گرچه هيچ كدام را نمى‌پسندد) زيرا اين طاعتى است قرين با شرك، و خداوند مى فرمايد: «إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ»[٣]: (بدرستى كه شرك، ظلم و ستم بزرگى است.)، ولى آن كه گناهان را در خفاء انجام مى دهد، با شرمندگى قرين است.

گويا سر سخن خواجه در اين بيت با زاهد است، بخواهد بگويد: اى زاهدى كه كارهاى تو ممزوج با شرك و رياست، و دوست را در اعمالت از نظر انداخته‌اى! آنچه تو خرده بر ما مى گيرى و گناه مى شمرى، كه ما دل به دوست داده ايم و جز ياد او را اختيار نكرده‌ايم، اين بهتر از طاعات توست، كه از ياد او خالى است؛ زيرا ما به طريق فطرت عمل مى كنيم، و تو از فطرتت كناره گرفته‌اى. گيرم گناه كرده باشيم، عفو او شامل حال ما خواهد شد؛ لذا مى گويد:

حضرت دوست، با آنكه سابقه گناهى در آدم ابوالبشر و حواء نبود، چون مبتلا به.

[١]- ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٦٤، ص ٢٧٤.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٦٦، ص ٣٤١.

[٣] - لقمان: ١٣.