جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١١٠ - غزل ٣٧٥ خوش خبر باش اى نسيم شمال

كجا رفتند دوستانى كه در بزمگاه عيش و نوش با جانان و در مجالس ذكر، هم محفل بوديم؟ آنان به ديدارش راه يافتند و مرا تنها گذاشتند و رفتند.

و يا بخواهد بگويد: روزگارى است كه عالم از اهل كمال خالى مانده، و نيست كسى تا قدم در طريق الى اللَّه گذارد و با دوست سر و كارى داشته باشد. چه پيش آمده و كجا رفتند؟.

خلاصه آنكه: عدّه اى به وصالش راه يافتند و رفتند، و عدّه اى هم خانه عشق جانان را رها كردند. ببينيد بر سر اين خانه از خالى ماندن از عُشّاق چه آمده؟. (شايد بيت فارسى، بيان بيت عربى باشد؛ و يا بيت عربى تمثيلى است كه بيت فارسى را با كنايه مى خواهد بفهماند.) در جايى مى گويد:

حال كه اى خواجه! به شب هجران و تاريكى آن مبتلا گشته‌اى، و ميان تو و معشوق، عالم خاكى‌ات پرده جدايى كشيده، توجّه داشته باش كه از اين ظلمتكده عالم طبيعت، با بيدارى شب و عبادات و مجاهدات مى توانى رهايى يابى و از وصل يار بر خوردار شوى؛ كه:

٢٦٧٤

«يا مُوسى‌! كَذِبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ يُحِبُّنى، فَإذا جَنَّهُ اللَّيْلُ نامَ عَنّى،

[١]- ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٦٠، ص ٢٠٨.