معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٨ - ٧ علوم قرآنى

نويسنده معتقد است از سوگند در قرآن براى نشان دادن اهميت مطلب استفاده شده است و سوگند را آميخته‌اى از تأكيد و تشبيه مى‌داند. وى به دو پرسش (١. چرا خدا سوگند ياد مى‌كند؟ ٢. چرا به چيزهايى از قبيل درخت قسم ياد مى‌كند؟) پاسخ مى‌دهد. او عناصر چهارگانه سوگند را مى‌شمارد و به ٨١ مورد در ٢٩ سوره كه سوگند صريح دارند اشاره مى‌كند. و ١٥ مورد در ٦ سوره كه سوگندهاى منفى دارد را مى‌شمارد. در بخش سوگندهاى تقديرى (لام بر سر حرف شرط بيايد) هم به مواردى اشاره مى‌كند و ٦١٢ مورد را از اين قبيل مى‌داند. وى بعد از اشاره به عطف سوگند، در بخش پايانى موارد سوگند در قرآن را به سه بخش عمده تقسيم مى‌كند ١. مبدأ هستى ٢. راز هستى ٣. حيات جاويدان.

فصل دهم: آخرين فصل كتاب به «امثال قرآن» اختصاص يافته و مؤلف در اين محورها سخن گفته است:

١. ايجاز، ايفاء، حسن بيان ٢. ضرب‌المثل‌هاى قرآن ٣. انواع تمثيل در قرآن: الف. مفاهيم ذهنى كه به صورت محسوس آمده‌اند، ب. حالات نفسانى و معنوى كه به تجسد در آمده‌اند، ج. ترسيم نمونه‌هاى شاخص انسانى، د. ترسيم حوادث جارى ه. ترسيم اوصاف عينى و- ترسيم داستان‌هاى مورد ضرب‌المثل ٤. نمونه‌هايى از مثل‌هاى برگرفته از قرآن.

استاد تمثيل يا ضرب‌المثل را يكى از شاخصه‌اى بيان قرآن مى‌داند كه مى‌تواند بهترين تأثير را بر شنوندگان داشته باشد. وى مى‌گويد:

هر يك از تمثيل‌هاى قرآن، تجسيد حالتى است كه در درون‌ها مى‌گذرد كه به صورت خيال آمده، قوه واهمه آن را يك واقعيت محسوس احساس مى‌كند.

وى سه ويژگى (مبالغه، بيان و ايجاز) را به نقل از ابن اثير براى تمثيل بيان مى‌كند. ضرب‌المثل‌هاى قرآن را سه گونه مى‌داند:

١. آوردن جمله‌هايى كوتاه كه هر يك سرگذشتى دارد.

٢. ضرب‌المثل‌هايى كه قرآن از گذشته انسان و سرگذشت اقوام قبل براى عبرت بهره گرفته است.