معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١٧ - انگيزه نگارش و ترجمه

كرده است. در بحث بعدى (سر منشا رواج اسرائيليات) رواج آن از مدتى بعد از خلافت‌ عمر و گسترش كشورهاى اسلامى مى‌داند. آنگاه به موضوع «داستان‌سرايى»، «اقسام اسرائيليات» و «نمونه‌هاى اسرائيليات در تفسير» مى‌پردازد.

فصل دهم‌

در اين فصل از «معروف‌ترين تفاسير نقلى» سخن به ميان مى‌آيد. در تفاسير نقلى دو گونه رفتار شده است؛ برخى در كنار نقل آرا به نقد هم پرداخته‌اند مانند، مجمع‌البيان‌ و برخى تنها به نقل بسنده كرده‌اند، مانند الدر المنثور. در نقل احاديث هم برخى هر آنچه را يافته‌اند آورده‌اند، مانند طبرى، سيوطى، سيد هاشم بحرانى‌ و برخى تنها به احاديثى كه قبول داشتند بسنده كرده‌اند. مؤلف معتقد است نقد عمده تفاسير نقلى به «بى‌توجهى به صحت و سقم اسناد و متون» برمى‌گردد. آنگاه سى نمونه بارز ار تفاسير نقلى از صدر اسلام تاكنون را معرفى مى‌كند.

فصل يازدهم‌

«تفسير اجتهادى» موضوع اين فصل است.

ابتدا به «تنوع تفسير اجتهادى» (ادبى، لغوى، كلامى، فلسفى، عرفانى، اجتماعى، علمى و يا جامع دو يا چند جنبه از موارد ياد شده) مى‌پردازد و توضيح مى‌دهد كه در هر يك از اين تفاسير، صبغه خاص غلبه دارد. آنگاه به مهم‌ترين كتب تفسيرى هر يك از انواع تفاسير اجتهادى مى‌پردازد.

١. تفسير فقهى (آيات‌الاحكام): مهم‌ترين آن‌ها (احكام القرآن جصّاص، شافعى، كيا هرّاسى، مالكى، قطب راوندى، سيورى، زبدة البيان مقدس اردبيلى، مسالك الافهام الى آيات الاحكام جواد كاظمى‌ و قلائد الدرر فى بيان آيات الاحكام بالاثر).

٢. «تفاسير جامع»: در اين بخش از يازده تفسير ياد مى‌كند.

٣. تفاسير كوتاه‌ (٨ تفسير)

٤. تفاسير ادبى‌ (١١ تفسير)