معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٢ - مقدمه

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا تَناجَيْتُمْ فَلا تَتَناجَوْا بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ مَعْصِيَةِ الرَّسُولِ وَ تَناجَوْا بِالْبِرِّ وَ التَّقْوى‌[١]

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا[٢]

كه پيام عام دارد و آداب معاشرت را ياد مى‌دهد و بعد آيه نجوا با رسول (ص) است. پس اين آيات، هم آيات الاحكام هستند و هم نسخ نشده‌اند چون پيام جاويدى دارند.

بينات: سؤال بعدى ما درباره اين است كه مراد از بطن قرآن چيست؟ آيا همه آيات بطن دارند؟ آيا مى‌شود يك آيه چند بطن داشته باشد؟ و چه كسى مى‌تواند آن‌ها را بفهمد؟

استاد: در كتب اهل‌سنت روايتى است كه:

انّ للقرآن ظهرا و بطنا[٣]

برخى از آيات مثل:

اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ‌[٤]

ظاهر و بطنش يكى است، منتها بايد دقت كرد و معناى حيات و قيوم را فهميد. لذا نبايد التزام داشت كه همه آيات ظهر و بطن داشته باشند، چون نوع آيات در مناسبت‌هاى خاصى نازل شده، پيامبر توصيه مى‌كردند كه با تعمق در آيات، آن پيام درونى و جاويد دريافت شود. به خاطر همين من اساساً مخالف اين برداشت هستم كه بشر از دريافت بطن آيات عاجز باشد، چون پيامبر اين حرف را به عموم مسلمانان گوشزد كرد و طنين آن تا روز قيامت بلند است كه: اى مسلمانان! در قرآن سطحى‌نگر نباشيد. اگر قرار بود قرآن بطنى داشته باشد كه فقط خدا بداند، پس چرا نازل شده است و مخاطب قرآن كيست؟

انما يعرف القرآن من خوطب به‌[٥]

[١] . مجادله، آيه ٩.

[٢] . مجادله، آيه ١١.

[٣] . علامه مجلسى، بحارالانوار، ج ٩٢، ص ٧٨ به بعد.

[٤] . آل عمران، آيه ٢.

[٥] . علامه مجلسى، بحارالانوار، ج ٢٤، ص ٢٣٨.