معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٨٣ - نمونه دوم

در برابر اين روايات، تنها يك روايت مرسله از امام‌ سجّاد (ع) رسيده است كه تزويج فرزندان‌ آدم‌ بين برادر و خواهر بوده است. طبق آن روايت در شريعت حضرت‌ آدم‌ اين نوع ازدواج برابر مصلحت اهمّ مشكلى نداشت. زيرا حكم تحريم در اين مسأله، امر ذاتى نيست بلكه امرش به دست خدا است و براى مصالحى قابل تغيير است.

علامه‌ طباطبايى‌- ره- با ترجيح همين خبر واحد مرسل و مقدّم داشتن آن، بر گروهى از روايات مستفيضه مى‌نويسد:

وهذا هو الموافق لظاهر الكتاب و للاعتبار أيضاً.[١]

آنگاه با تمسّك به آيه:

يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ خَلَقَ مِنْها زَوْجَها وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَ نِساءً،[٢]

مى‌نويسد: ظاهر اين آيه بيانگر آن است كه نسل بشر تنها به‌ آدم‌ و حوا منتهى مى‌شود. زيرا تعبير به‌ وَ بَثَّ مِنْهُمَا حاكى است كه نسل بشر تنها به وسيله‌ آدم‌ و حوا گسترش يافت و جز اين دو، جنس ديگرى از قبيل حوريه يا جنّ، در آن دخيل نبوده است. (وظاهر الآية أنّ النسل البشرى ينتهى إلى آدم و زوجته حوّاء من غير أن يشا ركه‌ ما فيه غيرهما، حيث قوله تعالى: «وَ بَثَّ مِنْهُمَا» ولم يقل: منهما و من غيرهما).[٣]

استاد راحل غير از اين دو نمونه، به موارد ديگرى از بزرگانى چون، شيخ محمد عبده‌، علامه‌ تسترى‌ و امام‌ خمينى‌- ره- اشاره مى‌كند كه به صورت علمى و فنّى با استفاده از متد عرضه بر كتاب، به كشف روايات صحيح از سقيم نايل آمدند.

آنگاه پس از بيان آن نمونه‌ها، در خاتمه متذكر مى‌شود: علت اينكه بحث شناسايى روايات، با روش عرضه بر كتاب را به صورت گسترده‌ترى آورده است، علاوه بر اهميت موضوع، براى آن است كه استفاده از اين روش در

[١] . الميزان، ج ٤، ص ١٥٧.

[٢] . نساء، آيه ١.

[٣] . الميزان، ج ٤، ص ١٤٥؛ التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٢٣٦.