معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٤٠ - الف نظريه بطن قرآن

القشيب‌ (در مبحث تأويل) و در كتاب‌ التفسير الاثرى الجامع‌ (در مقدمه) بيان كرده است.

حاصل اين ديدگاه چنين است: بطن قرآن عبارت است از: «قاعده كلى كه از هر آيه به دست مى‌آيد، قاعده‌اى كه لازم معناى آيه است و در هر عصرى بر مصاديق جديد منطبق مى‌شود».

ايشان معتقد بود كه روايات بطن قرآن كه از اهل‌بيت (ع) رسيده است، همگى با اين نظريه قابل توجيه است و ما مى‌توانيم با استفاده از قانون چهار مرحله‌اى زير، به بطن قرآن دست پيدا كنيم:

١. به دست آوردن هدف آيه.

٢. الغاى خصوصيات غيرمؤثر در هدف اصلى آيه.

٣. به دست آوردن قاعده‌اى كلى از آيه.

٤. تطبيق قاعده بر مصاديق جديد.

تذكر: اين قاعده كلى بايد به صورتى باشد كه مورد اصلى آيه، مصداق آن باشد، وگرنه برداشت ذوقى و تفسير به رأى و تحميل بر آيه است.

مثال: در مورد آيه‌ أَرْسِلْهُ مَعَنا غَداً يَرْتَعْ وَ يَلْعَبْ‌[١] مى‌توان اين چهار مرحله را اين گونه پى گرفت:

١. هدف آيه: هشدار به پدران در مورد فرزندان.

٢. از خصوصيات فرعى آيه دست بر مى‌داريم، مانند سرزمين فلسطين (كنعان)، خانواده‌ يعقوب‌ (برادران و يوسف‌ و يعقوب‌) و زمان قصه.

٣. به دست آوردن قاعده كلى از آيه: هر پدرى مراقب فرزند خود باشد كه توطئه‌گران او را به بهانه غذا، بازى و ... از او جدا نكنند.

٤. تطبيق آيه بر مصاديق جديد: هر پدرى در هر عصرى و مكانى بايد مراقب فرزندان خود باشد. بلكه مى‌توان خصوصيت پدر بودن را نيز از آيه الغا كرده و بگوييم ملت‌ها مواظب استعدادهاى درخشان فرزندان خود باشند.

[١] . يوسف، آيه ١٢.