معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٠٣ - ١٢ عنوان اصلى تناسخ الارواح؛ عنوان ترجمه بازگشت روح

تعجب از غرب‌گرايانى كه اين عقيده قديمى و باطل را همچون سوغات جديد فرهنگى از غرب به كشورهاى اسلامى وارد و ترويج مى‌كنند، به تلاش خود بر بررسى محققانه و منصفانه از دلايل مدعيان اين نظريه و پاسخ‌هاى علمى، اسلامى اشاره مى‌كنند.

مؤلف محترم در بخش اوّل كتاب، اصل نظريه تناسخ را در دو جهتِ تشريع نظريه در دو مكتب قديم و جديد بررسى و سپس دليل‌هايى را كه به‌عنوان پشتوانه اين مكتب آورده شده است، منعكس مى‌كنند. ايشان پشتوانه مكتب تناسخ را پرسش‌هاى شش‌گانه «الان كاردك» مى‌داند و در ادامه به پنج سؤال ديگر و برخى داستان‌ها و پيام‌هايى كه مؤيد نظريه «تناسخ ارواح» قلمداد شده، اشاره مى‌نمايند.

حضرت استاد، در بخش دوم به نقد و بررسى پردامنه‌اى از سؤال‌هاى مدعيان نظريه «تناسخ ارواح» پرداخته و ادلّه آن‌ها را از جنبه فلسفى و علمى مورد مناقشه قرار مى‌دهند و زمينه‌هاى روان‌كاوانه و روان‌شناسانه اين نظريه را بررسى مى‌كنند. مهم‌ترين بخش كتاب مربوط به بطلان نظريه «تناسخ ارواح» از ديدگاه اسلام است. در اين بخش كه جنبه‌هاى فلسفى، علمى و دينى به‌طور مستوفى آمده، نظريه «بازگشت ارواح» ابطال شده است.

وى با نقل پنج برهان، در ابطال «تناسخ ارواح» از ابن‌سينا، خواجه‌ نصيرالدين طوسى‌، تفتازانى‌، ابن‌حزم اندلسى‌ و صدرالمتألهين‌، مناقشاتى را بر براهين آنان وارد مى‌سازد و سپس پنج برهان را كه از نظر وى مستحكم، روشن و غير قابل مناقشه هست، بيان مى‌دارد. ايشان با توجه به قانون «ارتقاى طبيعى تمام موجودات» و تلاش آن‌ها در رسيدن به كمال و تعالى، تناسخ را بازگشت روح به قهقرا دانسته و مخالف اين قاعده ارزيابى مى‌كنند.

وى با اقامه برهان «تناسب» و توضيح اين‌كه در جهان هستى هيچ گزاف و

بيهودگى راه ندارد، به ارتباط مستقيم ميان پديده‌ها و نتايج حاصله اشاره كرده و «بازگشت ارواح» را مستلزم پذيرش فعاليت در حجمى بزرگ و نتايجى در حجم بسيار ناچيز ارزيابى كرده‌اند.