معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٩٣ - ٤ التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب

جمله مطالب اين بخش است.

استاد معرفت در بخش دوم كتاب به پنج مرحله تفسير اشاره و به مباحث محورى هر مرحله مى‌پردازند. شاخصه‌هاى هر دوره، معرفى و داورى در مورد شخصيت‌هاى بزرگ مفسّر در هر دوره، ارزش تفاسير هر يك از اين مراحل، از جمله مباحث اين بخش است.

ايشان تفسير در عهد رسالت و دوران صحابه و تابعان و تفسير در دوران اهل‌بيت (ع) و عهد تدوين را پنج مرحله تفسير مى‌دانند و در بخش سوم كتاب كه زير مجموعه مرحله پنجم تفسير است، دو روش «تفسير بالمأثور» و «تفسير اجتهادى» را مورد بررسى قرار داده‌اند. ايشان روش اول را به چهارگونه تفسير قرآن به قرآن، تفسير قرآن به سنت، تفسير به قول صحابى و تفسير به قول تابعى تقسيم كرده‌اند؛ به آفات تفسير به مأثور اشاره و ضعف اسناد، وضع و دستبرد در روايات و اسرائيليات را سه آفت بزرگ اين روش تفسيرى مى‌شمرند.

معظم‌له با بيان اسباب و علل دستبرد در روايات و تتبع جريان‌شناسانه از رواج اسرائيليات در منابع تفسيرى و حديثى اسلامى، به معرفى چهره‌هاى شاخص، ورود اين آفت به حوزه تفسير و حديث پرداخته، نمونه‌هايى از تفسيرهاى اسرائيلى را در منابع تفسيرى مسلمانان به‌طور مستوفى ذكر و ريشه‌هاى اسرائيلى بودن تفسيرهاى مزبور را در منابع اهل كتاب نشان داده‌اند. ايشان در ادامه به معرفى چهارده اثر مهم از تفاسير روايى شيعه و سنى مى‌پردازند و قيمت و جايگاه آن‌ها را مورد بررسى و پژوهش قرار مى‌دهند.

حضرت استاد در مباحث مربوط به روش تفسير اجتهادى، ضمن بيان تعريفى از اين روش تفسيرى، به انواع تفاسير اجتهادى، اعم از فقهى و جامع مى‌پردازند. سپس به تفاسير جامع معاصر و نوع گرايش علمى و اجتماعى كه دارند، پرداخته‌اند. ايشان در ذيل هر عنوان به معرفى مهم‌ترين تفاسير معاصر اهتمام ورزيده‌اند.

معظم‌له در تعقيب مباحث اين بخش، از تفاسير ادبى، لغوى، متشابهات،