معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤٠ - ٤ عينيت بخشيدن به شيوه تفسير قرآن به قرآن

كه خداى تعالى در قرآن از آن گوهر به «كتاب حكيم» ياد كرده كه از سنخ الفاظ و معانى نيست و معارف قرآن بر آن تكيه دارد، بلكه از سنخ عالم امر است و در جايگاه بلند عالم ملكوت قرار دارد و هرگز دست آلودگان عالم خاكى به آن نمى‌رسد.[١]

بر پايه اين اعتقاد، قرآن كتابى يكپارچه و برخوردار از «وحدت سياق عمومى» است كه بر اساس آن، تفسير قرآن به قرآن توجيه‌پذير است و شبهه عدم تناسب آيات كه ممكن است به استناد نزول نجومى طرح شود، رخت بر مى‌بندد. زيرا بر اين مبنا، تمامى آيات قرآن به منزله كلام واحدى است و روشن است كه بر چنين پايه فكرى، متكلم تا وقتى سخن مى‌گويد، مى‌تواند هرچه بخواهد به كلام خود ملحق سازد و در نتيجه، تمامى آيات قرآن نسبت به يكديگر «قراين كلامى» به شمار مى‌آيند.[٢]

٤. عينيت بخشيدن به شيوه تفسير قرآن به قرآن‌

علامه (ره) با احاطه‌اى فوق‌العاده بر آيات مرتبط با هم، اين شيوه را عينيت بخشيد. البته شيوه تفسير قرآن به قرآن پيشينه‌اى ديرينه دارد؛ ولى مشكل مفسران در عينيت بخشيدن به اين شيوه، عدم احاطه بر آيات مرتبط به هم بود، در حالى كه علامه (ره) گاه در تفسير يك آيه از چندين آيه ديگر كمك مى‌گيرد كه ديگران از آن‌ها غافل بوده‌اند و اين احاطه مفسر الميزان، آدمى را به شگفتى وا مى‌دارد.[٣]

استاد معرفت مكرر از اين ويژگى‌ الميزان‌ ياد كرده و در جايى گفته است:

بايد توجه كرد كه براى التزام به تفسير قرآن توسط خود قرآن، كوشش زياد و تسلط فراوانى لازم است كه ما آن را در تفسير علامه احساس مى‌كنيم و قدرت و توانايى فراوان وى را در آن در مى‌يابيم.[٤]

[١] . با استفاده از آيات ٥٢ سوره شورى؛ ٢٢ سوره بروج و ٤ سوره زخرف؛ ر. ك: تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٤٩٨. مرزبان وحى و خرد، ص ١٥٩.

[٢] . ر. ك: مرزبان وحى و خرد، صص ١٦١- ١٥٩، مقاله استاد معرفت؛ تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٤٩٨.

[٣] . ر. ك: مرزبان وحى و خرد، ص ١٦١، مقاله استاد معرفت؛ تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٤٩٩.

[٤] . تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٤٩٩.