٢- حكم منزل و اثاثيّه از مسأله اوّل معلوم شد، و حقوقى كه مربوط به قبل از فوت است از تركه [محسوب گشته‌] و به همه ورثه مى‌رسد، و آنچه بعد از فوت دارد منوط است به مقرّرات استخدامى اداره. ج ٣ ف ص ٣٩٩

(٨٦٩- ٩١٣)

٣- پدر متوفّى‌ كه جدّ پدرى صغار است ولىّ شرعى آنها است.

ج ٣ ف ص ٣٩٩

(١١٨٣)

س ٥٩- شخصى فوت نموده و داراى زوجه دايمى و يك دختر و سه پسر مى‌باشد، و اموال او نيز تقسيم نشده است. امور مالى و اداره محل كسب و كار بازار به عهده پسر اوسط كه وصىّ هم بوده گذارده مى‌شود. پسر ارشد جهت تفريح قريب دوازده سال در كشورهاى اروپايى به سر مى‌برده، و مخارج او نيز از همين ارث پدرى كه مشاع مى‌باشد تأمين شده، و بيش از سهم خود مصرف نموده، و اكنون ادّعاء مى‌كند كه من نيز در سرمايه و اموال برادران سهيم هستم (با اين كه اين سرمايه با تلاش و زحمت برادر اوسط بوده است و برادر بزرگتر حتّى مخارج زندگى خود را نيز تحميلًا بر عهده آن دو برادر انداخته بود) اينك خواهشمند است حكم مسأله را بيان فرمائيد.

ج- تمام اموال متوفّى‌ از منقول و غير منقول و عوايد و در آمدهاى آن به تمام ورثه طبق احكام ارث مى‌رسد، و زوجه از زمين و از اعيانى ارث نمى‌برد، فقط از قيمت اعيانى و از منقولات ارث مى‌برد، و خدمات انجام شده اگر به دستور ديگرى انجام شده و قصد مجّانى نداشته اجرة المثل دارد، و آنچه را كه بعض ورثه در طول مدّت بيش از سهم خود خرج كرده براى ساير ورثه ضامن است. ج ٣ ف ص ٤٠١

(٣٣٦- ٣٠١- ٣٠٣)

س ٦٣- شوهرم مدّت هفت ماه است فوت نموده و فرزندى ندارد، او دو قطعه باغ و دو سه باب خانه مسكونى با ساختمان قديمى داشته است. وى وصيّت نموده كه پس از فوت من بعد از مخارج ايّام ثلاثه و حقوق زوجه‌ام، بقيّه دارايى هر چه باشد در ماه محرّم و يا اربعين حسينى عليه السلام جهت من صرف نمايند، و اصلًا راضى نيستم به ورثه‌هايم بدهند. خدا هم راضى نباشد. اينك اينجانب در سنّ هفتاد سالگى بدون فرزند بوده و كسى را هم ندارم، وارثين مرا از باغ و خانه محروم ساخته‌اند. آيا از اين باغ و خانه چيزى به من مى‌رسد يا نه؟