است، بلكه جايز نبودن صورت اوّل خالى از قوت نيست. البته اگر بالكن دوم خيلى بالاتر باشد به طورى كه فضايى را كه عادتاً صاحب بالكن اوّل به خاطر آفتاب گيرى و مانند آن احتياج به آن دارد نگيرد، اشكالى ندارد. ج ٢ ص ٤٧٩

(٢٤)

مسأله ٢٤- چنانكه احداث بالكن روى جادّه جايز است، باز كردن درب‌هاى جديد هم در جادّه جايز است؛ چه درب ديگرى داشته باشد يا نه. و هم‌چنين باز كردن پنجره و روزنه‌ها بر جاده و گذاشتن ناودان در آن جايز است. و هم‌چنين است زدن سقف و اتاقك بر روى جاده در صورتى كه بر ديوار ديگرى بدون اذن او تكيه نداشته باشد و به رهگذرها ولو از جهت تاريكى ضرر نرساند. و اگر فرض شود همانطور كه از يك جهت براى عابرين ضرر دارد، از يك جهت يا چند جهت ديگر براى آنان منفعت دارد مانند جلوگيرى از گرما و سرما و حفاظت از گل و غير اينها، ظاهر آن است كه واجب است به حاكم شرع رجوع شود و نظر او تبعيت گردد. و در جواز احداث چاه فاضلاب براى باران در جاده، حتى با اينكه دقت شود تا ضررى براى عابرين نداشته باشد و هم‌چنين كندن زير زمين در زير جاده حتى در صورت محكم كردن پايه و ساختمان و سقف آن به طورى كه از سوراخ شدن و فرو رفتن و خراب شدن ايمن باشد، اشكال است؛ اگر چه جواز آن خالى از قرب نيست. ج ٢ ص ٤٧٩

(٢٤)

مسأله ٢٥- احداث بالكن يا برآمدگى يا سقف و اتاقك يا گذاشتن ناودان يا باز نمودن درب يا كندن زير زمين و غير اينها در راههاى بن بست جايز نيست، مگر با اذن صاحبان راه، خواه ضرر برساند يا نه. و هم‌چنين براى هيچ كدام از صاحبان راه جايز نيست، مگر اينكه همه كسانى كه با او در آن راه شريكند اذن بدهند. و اگر غير از صاحبان راه با آنها يا بعضى از صاحبان راه با بقيه، بر احداث چيزى از اينها، صلح نمايند صحيح و لازم است؛ چه با عوض باشد يا نه. و ان شاء اللَّه در كتاب احياء موات بعضى از آنچه كه به راه تعلق دارد، خواهد آمد. ج ٢ ص ٤٧٩- ٤٨١

(٢٤)

مسأله ٢٦- براى هيچ كس جايز نيست كه روى ديوار همسايه چيزى بسازد يا تيرهاى سقفش را روى آن بگذارد؛ مگر با اذن و رضايت او. و اگر از همسايه درخواست آن را بنمايد، اجابت او بر وى واجب نيست؛ اگر چه مستحب مؤكد است. و اگر با اذن و رضايت او روى آن ساختمان كرد يا تيرها را گذاشت، پس اگر اين كار به عنوان الزام آورى مانند شرط و صلح و مثل اينها باشد براى همسايه جايز نيست كه رجوع كند، ولى اگر