فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٨٩ - دوم - ضمان در مغصوب مثلى و قيمى

نمى‌بود آن حيوان مى‌مرد و آن فرش و خانه نابود مى‌شدند، باز ظالم ضامن آن تلف نيست؛ اما اگر تلف مستند به جلوگيرى او باشد مثلًا آن حيوان مانند حيوان ديگر نيرومند نبود تا خود را نجات دهد، بلكه حيوانى ضعيف بوده كه جز با نگهبانى صاحبش محفوظ نمى‌مانده و يا اگر حيوانى نيرومند بوده ولى محلى كه حيوان در آن قرار گرفته محل درندگان بوده و اگر جلوگيرى ظالم نبود، صاحبش آن را حفظ مى‌كرد ولى با جلوگيرى ظالم نتوانست آن را حفظ كند و در نتيجه حيوان هلاك شده، در اين فروض در ضمان ظالم تأمل است؛ لكن حكم به ضمان احوط مى‌باشد.

دوم- ضمان در مغصوب مثلى و قيمى:

١٣- اگر مال غصبى و مال‌هايى كه حكم مال غصبى دارند، نظير مال دريافتى به عقد فاسد و يا دريافتى به سَوْم‌[١] قبل از تحويل به مالك از بين برود، در مثلى، غاصب ضامن مثل و در قيمى، ضامن قيمت آن است و تشخيص مثلى يا قيمى به اين است كه اگر مال غصب شده از چيزهايى باشد كه مانند حيوانات، جواهرات بزرگ و ... قيمت اجزاء آن با هم فرق دارد، مثلًا گوشت آن يك قيمت و پوستش قيمت ديگرى دارد، آن مال قيمى است و غاصب بايد قيمت خود آن را بدهد؛ و چنانچه قيمت بازار آن فرق كرده باشد، بايد قيمت وقت ردّ مال را بدهد؛ و احتياط مستحب آن است كه با مالك مصالحه كند يا بالاترين قيمتى را كه از زمان غصب تا زمان ردّ داشته به او بدهد.

و اگر مال غصب شده از چيزهايى باشد مانند حبوبات از قبيل گندم، جو، برنج، ذرت و عدس و انواع روغن و ادويه و ...، كه قيمت اجزاء آنها به علت تقارب آنها در غالب صفات و خواص با هم برابر است، آن مال مثلى مى‌باشد؛ و اگر مال مغصوب از بين رفته مانند گندم و جو باشد كه قيمت اجزاء آن با هم برابرند، غاصب بايد مثل همان‌

[١] - سَوم يعنى خريدار چيزى را از فروشنده بگيرد تا آن را بررسى كند و ببيند به كارش مى‌آيد يا نه، و يا مثلًا چند روزى نزد خود نگه دارد كه اگر پسندش باشد آن را بخرد وگرنه به صاحبش برگرداند.