فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٣٧ - تلف يا اتلاف سرمايه مضاربه

١٠٧- در صورتى كه سرمايه مضاربه بعد از شروع به تجارت تلف شود، بنابر اقوى بايد مقدار تلف شده با سود جبران شود، هرچند تمام سرمايه تلف شده باشد، نظير اينكه عامل جنسى را به معادل تمام سرمايه به ذمّه بخرد و پيش از آنكه قيمت جنس را از سرمايه به فروشنده بدهد تمام سرمايه تلف شود و مالك قيمت آن جنس را به فروشنده بپردازد، كه در اين صورت بايد مقدار تلف شده از سود تجارت- كه بعداً بدست مى‌آيد- جبران شود يا اينكه عامل جنس مذكور را بفروشد و سود كند و از سود آن سرمايه تلف شده را جبران نمايد.

و همچنين است هرگاه قسمتى از سرمايه پيش از شروع به تجارت تلف شود، نظير اينكه پيش از شروع به كسب در اثناء سفر يا پيش از شروع به سفر، قسمتى از سرمايه تلف شود، كه در اين صورت بايد با سود جبران شود؛ ولى اگر تمام سرمايه پيش از شروع به كسب تلف شود، ظاهراً مضاربه باطل مى‌گردد، زيرا مالى باقى نمانده و سودى نيست كه خسارت به آن تدارك شود؛ بلى، اگر اجنبى يا عامل سرمايه را تلف كرده باشد و غرامت آن را بكشد- يعنى مقدار تلف شده را پرداخت نمايد- مضاربه باقى مى‌باشد.

١٠٨- عامل امين است، پس اگر مال التجارة نزد او تلف شود ضامن نيست؛ مگر به ارتكاب يكى از سه امر:

اول: خيانت كند، مثلًا با سرمايه مضاربه چيزى براى خود بخرد.

دوم: تفريط كند، مثلًا سرمايه مضاربه را حفظ ننمايد.

سوم: تعدّى كند و آنچه را كه مالك امر به آن نموده يا نهى از آن كرده است مخالفت نمايد، مثلًا با نهى مالك يا بدون اذن او سفر كند يا چيزى را كه مالك گفته است كه نخرد بخرد يا گفته است كه بخرد نخرد.

و عامل با ارتكاب يكى از اين سه امر از امين بودن خارج مى‌شود و اگرچه مضاربه به حال خود باقى است اما ضامن تلف سرمايه مى‌باشد، و لو به آفت آسمانى تلف شود؛ و ظاهراً ضامن خسارتى كه بعد از تلف سرمايه حاصل مى‌شود نيز مى‌باشد.