تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٥٤٩ - توضيح پارهاى از اصطلاحات هيئت قديم

اينكه گفته شد اينها در سماوات سبع هستند، مقصود اين نيست كه در همه سماوات سبع مى‌باشند؛ چرا كه آنها در پنج تاى از سماوات سبع هستند، بلكه مراد آن است كه آنها در فلك هشتم (فلك ثوابت) و فلك نهم (فلك الافلاك) نيستند چنانكه وقتى گفته مى‌شود: «زيد فى البلد» مراد اين نيست كه زيد در همه نقاط بلد هست بلكه مقصود اين است كه زيد از بلد خارج نيست. مراد از فلك كلى و جزئى، كلى و جزئى منطقى نيست، بلكه مراد سعه و عدم سعه است.

آنچه در عالم افلاك هست حىّ و ناطق مى‌باشد؛ زيرا افلاك، صاحبان نفوس ناطقه هستند و براى هر يك از آنها معشوقى از عقول مى‌باشد كه عقول نيز سرادقات جلال و اشراقات جمال حق هستند پس قبله كل يكى است.

فلك، به فلكى كه مركز آن مركز عالم است و فلكى كه مركز آن مركز عالم نيست- كه به اوّلى موافق مركز و به دومى خارج مركز گفته مى‌شود- تقسيم مى‌گردد و همچنين فلك به محيط بر ارض و غير محيط بر آن مانند تدوير منقسم مى‌شود.