تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٥٤٢ - رمز بودن كلام فيثاغورس و توجيه آن

رمز بودن كلام فيثاغورس و توجيه آن‌

چون فيثاغورس از اعاظم حكماى متألهين و از اساطين حكمت بوده بايد كلام او را بر محمل صحيحى حمل نمود. سخن شخص بزرگى چون او رمز است و چنانكه مشهور است نمى‌توان رمزيات را رد و انكار نمود؛ لذا بايد عقده رمز را گشود.

فيثاغورس از مبدأ المبادى به وحدت حقّه تعبير نموده است و در مباحث وحدت و كثرت معلوم شد كه وحدت حقيقيه عين وجود حقيقى است و مراد وى از وحداتى كه قائم به خويشتن مى‌باشند مراتب وجود و وجودات خاصه است و مقصود او از اينكه اعداد مبادى‌اند و اولين چيزى كه از وحدت صادر شده اثنان است و سپس از اثنان ثلاثه و از ثلاثه اربعه صادر شده و آنها مبادى موجودات مى‌باشند اين است كه: از واجب الوجود كه فرد و وتر است و در آن دو چيز نيست عقل صادر گشته است و آن زوجى است كه از وجود و ماهيت تركيب يافته است، پس عقل اثنان است و وقوع آن در مرتبه دوم وجود، مقوم وجود اوست به نحوى كه نمى‌تواند از آن مرتبه حركت كند و گرنه بايد ذات و هويت آن تغيير يابد و آن هم محال است، چنانكه در اعداد هيچ عددى نمى‌تواند به اندازه سر مويى از جاى خود حركت كند و مرتبه، مقوم ذات اوست.

سپس از واجب به واسطه عقل، نفس صادر شده است و نفس در مرتبه سوم وجود است؛ زيرا او علاوه بر ماهيت و وجود، تعلق تدبيرى به مواد دارد، بر خلاف عقل كه به جهت ترفّعى كه از ماده دارد توجهى به آن ندارد.

در مرتبه چهارم، طبع صادر شده است كه او علاوه بر وجود و ماهيت و تعلق به مواد، انطباع و رسوخ در ماده نيز دارد؛ زيرا تعلق انطباعى طبع به ماده در ذهن به اصل توجه آن به ماده و رسوخ آن در ماده تحليل مى‌شود.

ضمناً وقوع در مرتبه سوم و مرتبه چهارم وجود هم به ترتيب مقوم وجود نفس و طبع است؛ چنانكه در عقل نيز گفتيم كه وقوع آن در مرتبه دوم مقوم وجود اوست.