تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٠٥ - بيان راه حلّ مورد نظر اشراقيون

بيان راه حلّ مورد نظر اشراقيون‌

شيخ الاشراق براى كيفيت حصول كثرت دستگاه ديگرى گسترده است و اساس ديگرى تأسيس نموده است. [١]

و آن عبارت است از سلسله عقول بسيار زياد كه به شمار نمى‌آيند، گرچه از جهت استحاله تسلسل ترتبى در وجود، غير محدود نيست و ليكن به اندازه‌اى است كه قواى بشريه نمى‌تواند آنها را به حصر و عدد در آورد؛ زيرا عقول علاوه بر كثرت طوليه داراى كثرت عرضيه نيز مى‌باشند از اين رو ايجاد حضرت حق عقل اول را، اشراق حق بر اوست و عقل اول حضرت حق را مشاهده مى‌نمايد؛ چون مجردات را حايلى نيست. پس براى عقل اول دو جهت حقيقيه اشراق حق بر او و مشاهده او جمال و جلال حق را هست.

عقل ثانى كه به واسطه عقل اول ايجاد مى‌شود، علاوه بر اينكه اشراق حضرت حق است و او جمال حق را مستقلًا مشاهده مى‌كند؛ چون مجرد است، دو جهت ديگر نيز در او هست كه همان دو جهتى است كه در عقل اول هست كه در او هم منعكس شده است و عقل سوم علاوه بر اينكه اشراق حق است و جمال حق را مشاهده مى‌كند چون مجرد است آن چهار جهتى كه در عقل ثانى هست نيز در او منعكس گرديده است و آن دو جهتى هم كه عقل اول داراست نيز در او منعكس گشته است، پس جهات حقيقيه در عقل سوم هشت جهت است، و در عقل چهارم جهات شانزده و در عقل پنجم سى و دو و به همين ترتيب تصاعدى در ساير عقول الى ما شاء اللّه افزايش پيدا مى‌كند.

و لذا از جهات حقيقيه‌اى كه در عقول طوليه هست جز يك جهت كه به واسطه آن عقل طولى ايجاد مى‌شود و آن اشراق حق بر آنهاست، عقول متكافئه عرضيه ايجاد شده است.

[١] رجوع كنيد به منابع پيشين.