تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٧١ - بسايط خارجيه و تركيب عقلى

كه مصداق آنها غير وجود است بر او صدق نكند.

مقدمه سوم اين است كه: تحليل دو قسم است: تحليل خارجى و تحليل عقلى؛ اگر بعد از تحليل دو جنس مختلف پيدا شود، در اين صورت تحليل، خارجى است چنانكه بعد از تجزيه آب، اكسيژن و ئيدروژن و بعد از تجزيه هوا، ازت و اكسيژن حاصل مى‌شوند.

اگر حاصل تحليل در خارج چيزى جز محلَّل نباشد، چنين محلَّلى را بسيط گويند، مانند عناصر اربعه از قبيل آب و هوا بنا بر عقيده قدما.

بسايط خارجيه و تركيب عقلى‌

بسايط خارجيه هنگامى كه مورد تحليل عقلى واقع مى‌شوند، مركب عقلى مى‌گردند؛ زيرا عقل در مقام تحليل، براى آنها يك وجود و يك نقصان و حد وجود قائل است گرچه نقص و حد و محدوديت امر وجودى نيست تا با وجود، دو شى‌ء مستقل و مخلوط با يكديگر باشند.

تركيب اعم از معنايى است كه در اذهان ساده مى‌باشد؛ اذهان ساده گمان مى‌كنند كه بايد مثلًا ارده و شيره و يا انگبين و سركه‌اى باشد و آنها را با هم مخلوط كنند تا مركب حاصل شود.

اگر دو مفهوم كه با يكديگر متقابل هستند، از يك شى‌ء انتزاع شوند در صورتى كه مصداق آنها مختلف باشد، آن شى‌ء را مركب گويند به خلاف مفاهيمى كه با يكديگر متوافق مى‌باشند و گرچه در عالم مفهوميت با يكديگر اختلاف دارند و ليكن مصداق آنها مختلف نبوده و براى همه آنها بيش از يك مصداق نيست. مثل مفهوم علم و قدرت و حيات و اراده و وجود، كه گرچه از نظر مفهوم با يكديگر فرق دارند ولى محال است كه در مصداق با هم تفاوت داشته باشند و مصداق علم غير از مصداق قدرت، حيات، اراده و وجود يا بر عكس باشد.

لذا از ذات بارى با اينكه بسيط من جميع الجهات است مفاهيم متعدده انتزاع‌