تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣١ - اثبات صفات واجب تعالى

اوست و ساحت قدس وى از كدام وصف عارى است.

و بالجمله: ميزان در صفات ثبوتيه و صفات سلبيه ترازوى عقل است كه از موازين حساس است، و آن با دو مقدمه بيان مى‌شود گرچه رجوع مقدمه اولى به ثانيه است و لكن آنها را تشريح كه مى‌كنيم دو مقدمه به شمار مى‌آيد.

اول اينكه: در علم ميزان، يعنى منطق معلوم گرديده كه امكان عام تنها از جانب مخالف سلب ضرورت كرده و به جانب موافق كه آيا ثبوت آن به نحو ضرورت يا به نحو دوام يا بالفعل و آناً ماست كارى ندارد، [١] پس مى‌توانيم بگوييم انسان انسان است بالامكان العام و لو ثبوت انسانيت براى انسان كه طرف موافق قضيه امكانيه عامه است، ضرورى است؛ چون ثبوت ذات شى‌ء براى شى‌ء ضرورى است.

پس در امكان عام كه سلب ضرورت از طرف مخالف مى‌كند، طرف موافق اعم است از اينكه ثبوت آن براى موضوع ضرورى باشد يا ممتنع بوده و ضرورت نداشته باشد يا عدم ثبوت آن ممكن و لو ضرورى نباشد، و ليكن در صورت اخير نمى‌توانيم براى خداوند اوصافى اثبات نموده و آنها را از اوصاف ذات بدانيم، مثلًا در صورتى كه احديت بر خداوند به امكان خاص حمل شود، نمى‌توان آن را از اوصاف ذات دانست؛ زيرا امكان سلب ضرورت از طرفين است.

مقدمه دوم اينكه: وصفى كه براى خداوند مى‌خواهيم اثبات كنيم بايد از اوصاف صريح الوجود باشد، بدون اينكه از مرتبه صراحت تنزل كرده و مقيد و متخصص به استعداد و متعيّن به حدى باشد و مثل وصف انسانيت نباشد كه به صراحت وجود براى انسان ثابت نيست، بلكه در صورت تنزل صراحت وجود به حدى كه حد انسانيت است ثابت است و صراحت وجود با عدم تنزل به اين حد اين وصف را ندارد.

و همچنين جسميت براى جسم در مرتبه‌اى كه جسم به صراحت وجود صريح است ثابت نبوده بلكه اگر بخواهد ثابت باشد بايد به حد جسميت تنزل نمايد؛ چنانكه‌

[١] رجوع كنيد به: شرح اشارات، ج ١، ص ١٥١- ١٥٢؛ الجوهر النضيد، ص ٦٢- ٦٣.