تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٧٧ - رد مختار مشائين در علم بارى

وجوه و مستحيل‌ترين اوجه است. [١]

و اگر وجود، وجود عينى باشد؛ وجود عينى يا تجردى است كه تالى فاسد اين صورت اين است كه مُثُل افلاطونى درست باشد، و يا وجود مادى كه در اين صورت لازم مى‌آيد خلق ازلى و قديم باشد.

و بالجمله: مشائين به نحو قياس استثنايى كه نوعى از قياس است برهان اقامه نموده و چنين گفته‌اند: مناط علم بارى به اشياء به حصر عقلى يكى از وجوه ششگانه است و چون پنج احتمال را ابطال نموده‌اند، حقانيت مذهب خود را نتيجه گرفته‌اند.

اما جواب دليل مشائين اين است كه اولًا بعضى از توالى فاسده‌اى كه براى پنج احتمال ذكر كرده‌اند، درست نيست گرچه بعضى از آنها درست است.

مثلًا اينكه گفته‌اند: اگر براى اشياء شيئيت ماهيت و وجود نباشد تميز در عدم مطلق لازم مى‌آيد و آن محال است، اين سخن درستى است.

و يا اينكه: اگر براى اشياء شيئيت ماهيت باشد، تقرر ماهيت منفك از كافه وجودات لازم مى‌آيد، اين نيز درست است.

و همچنين اينكه: اگر وجود عينى، مادى باشد لازم مى‌آيد موجودات ازلى و قديم باشند، اين هم درست است.

و اما اينكه: اگر وجود ذهنى به نحو اتحاد باشد، مستلزم اتحاد عاقل و معقول است، هيچ مانعى ندارد، بلكه اتحاد عاقل و معقول را اثبات نموده‌اند [٢] و اثبات هم خواهد شد.

و همچنين اينكه اگر وجود عينى تجردى باشد قول به مُثُل افلاطونى لازم مى‌آيد، هيچ مانعى ندارد، بلكه قول به مُثُل افلاطونى و صحت آن قول، موافق با تحقيق است. [٣]

[١] رجوع كنيد به: شفا، بخش طبيعيات، ص ٣٥٩؛ شرح اشارات، ج ٣، ص ٢٩٢- ٢٩٨.

[٢] اسفار، ج ٣، ص ٣١٢- ٣٣٥.

[٣] اسفار، ج ٢، ص ٤٦- ٧٩؛ شواهد ربوبيه، ص ١٥٤- ١٧٨.