تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٣ - بيان اشرفيت و اسدّيت اين برهان

بيان اشرفيت و اسدّيت اين برهان‌

بنا بر اين با برهان اشرف و اسدّ و اخصر، [١] وجود واجب بهتر ثابت مى‌گردد؛ زيرا به واسطه صرف الوجود و با تجريد و انسلاخ آن از ماهيات و حدود و الغاى آنها، بدون اينكه به راههاى پر پيچ و خم دور و تسلسل گرفتار شويم، جمال زيباى صرف الوجود و اصل الوجود را درمان و علاج عقيده قرار مى‌دهيم، البته در صورتى كه چشم عقل ما به جمال صرف النور و نور النور وجود افتد.

از آن جهت اين برهان اشرف است كه از ديدن ذات وجود، واجب كه عين وجود است اثبات مى‌شود، به خلاف برهان ديگر كه اخسّ است، يعنى از راه وجود ممكنات مبدأ و واجب اثبات مى‌گردد.

و همچنين اين برهان اسدّ است؛ چون مثل برهانى كه بعد ذكر خواهد شد يا ساير براهينى كه در محل خود مذكور است، [٢] نيست كه محتاج به دور و تسلسل بوده تا اشكال تطبيق و غير آن لازم آيد؛ زيرا اگر در عالم دليل بر ابطال دور و تسلسل نباشد، اين برهان مانند سدّ محكم است، بدون اينكه بطلان تسلسل و غير آن بيان و تقرير شود. اين است كه اين برهان اسدّ براهين است و اين برهان اخصر است چون به مقدمات ديگرى غير از اصالة الوجود و تشكيك الوجود كه ذكر شد، نيازى ندارد.

و الحاصل: اين برهان اشرف است؛ زيرا چشم، به واسطه ذات واجب و وجودى كه عين واجب است، به جمال آن روشن مى‌شود. اين است كه رئيس الموحدين فرموده است:

«يا من دلّ على ذاته بذاته». [٣]

و بالجمله: در اين برهان بر اثبات واجب، ديده ما به نور جمال اصل وجود روشن مى‌شود.

[١] رجوع كنيد به: اسفار، ج ٦، ص ١٢- ١٧.

[٢] رجوع كنيد به: اسفار، ج ٦، ص ٢٦- ٤٨.

[٣] بحار الانوار، ج ٨٤، ص ٣٣٩، حديث ١٩.