مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٩٠ - دعا و مسئله قضا و قدر

این گونه دعاها را نیز باید از نوع دعاهای مخالف سنن تکوین قرار داد. دعا برای تحصیل توانایی است. دعا در صورتی که خداوند توانایی [دست یافتن به] مطلوب را به انسان داده است از قبیل طلب تحصیل حاصل است. لهذا پیشوایان دین فرمودهاند: خَمْسَةٌ لایسْتَجابُ لَهُمْ [١] یعنی پنج دستهاند که دعای آنها مستجاب نمیشود: یکی دعای آن کس که زنی دارد که او را اذیت میکند و از دست او به تنگ آمده و تمکن دارد که مهر او را بپردازد و او را طلاق بدهد، اما طلاق نمیدهد و پیوسته میگوید: خدایا مرا از شر این زن راحت کن. دیگر کسی که بردهای دارد که مکرر فرار کرده و باز هم او را نگه داشته و میگوید: خدایا مرا از شر او راحت کن، در صورتی که میتواند او را بفروشد. سوم کسی که از کنار دیوار کج مشرف به سقوط عبور میکند و میبیند عن قریب سقوط میکند، اما او دور نمیشود و پیوسته دعا میکند که خدا جان او را حفظ کند. چهارم کسی که مالش را به دیگری قرض داده اما کوتاهی کرده و شاهد نگرفته و پولش بدون سند پیش طرف مانده و او نمیدهد و این پیوسته دعا میکند و از خدا میخواهد که پولش را به او برگرداند، در صورتی که از اول در اختیار خود او بود که تا سند و شاهد نگیرد آن پول را به قرض ندهد. پنجم کسی که در خانهاش نشسته و کار و کسب را رها کرده و پیوسته میگوید: اللَّهُمَّ ارْزُقْنی خدایا به من روزی برسان.

بدیهی است که منحصر به این پنج مورد نیست. این پنج مورد به عنوان مثال آورده شده برای مواردی که انسان تمکن دارد که از راه عمل و تدبیر به هدف و مقصد خود برسد و معذلک کوتاهی میکند و میخواهد دعا را جانشین عمل قرار دهد. خیر، اینطور نیست. دعا در نظام خلقت برای این نیست که جانشین عمل شود. دعا مکمّل و متمّم عمل است نه جانشین عمل.

دعا و مسئله قضا و قدر

درباره دعا در قدیم و جدید بحثها و سؤالاتی شده، از قبیل اینکه دعا منافی با اعتقاد به قضا و قدر است؛ با قبول اینکه هر چیزی با قضا و قدر الهی تعیین شده، اثر دعا چه میتواند باشد؟