مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٧١ - انسان، موجود دو کانونی

عقل و دل [ ( بیست گفتار )]

این سخنرانی در ٢٤ اسفند ١٣٣٥ هجری شمسی مطابق ١٢ شعبان ١٣٧٦ قمری ایراد شده است.

انسان، موجود دو کانونی

در روح انسان دو مرکز و دو کانون موجود است که هریک از ایندو، منبع یک نوع فعالیتها و تجلیات روحی است. نام یکی از این دو کانون، عقل یا خرد و نام آن دیگری قلب یا دل است. فکر و اندیشه و دوراندیشی و حسابگری و منطق و استدلال و علم و فلسفه از تجلیات کانون عقل است، و بعضی دیگر از تجلیات روحی مانند خواستن و شیفته شدن و آرزو کردن و به حرکت آوردن از کانون دل سرچشمه میگیرد.

از کانون دل حرارت و حرکت برمیخیزد و از کانون عقل هدایت و روشنایی. آن کس که دلی افسرده و بیخواهش و بیامید و آرزو دارد موجودی سرد و بیحرکت و جامد است و هیچ گونه فعالیتی از او سر نخواهد زد، به مرگ نزدیکتر است تا به حیات، و آن کس که از نیروی عقل و فهم و تدبیر بینصیب است مانند ماشینی است که در شب تاریک در حرکت است و فاقد چراغ و راهنماست.

گاهی میان این دو کانون توافق و هماهنگی حاصل میشود، چیزی را دل میپسندد و عقل هم خوبی آن را تصدیق و اعتراف میکند. در این گونه موارد انسان دچار اشکال و محظوری نمیشود. ولی بسیار اتفاق میافتد که این توافق و