مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٧ - کمال هدفی و کمال وسیله ای

انسان تبدیل به «کینونت» شود

کمال هدفی و کمال وسیله ای

یک مطلب دیگر این است که این آقایان اگزیستانسیالیست بین هدف و وسیله اشتباه کردهاند. آزادی برای انسان کمال است، ولی آزادی کمال وسیلهای است نه کمال هدفی. هدف انسان این نیست که آزاد باشد، ولی انسان باید آزاد باشد تا به کمالات خودش برسد؛ چون آزادی یعنی اختیار، و انسان در میان موجودات تنها موجودی است که خود باید راه خود را انتخاب کند و حتی به تعبیر دقیقتر خودش باید خودش را انتخاب کند.

پس انسان آزاد و مختار است، ولی آیا چون آزاد و مختار است به کمال خودش رسیده است یا اینکه مختار است که کمال خودش را انتخاب کند؟ با آزادی ممکن است انسان به عالیترین مقامات برسد و ممکن است به اسفل السافلین سقوط کند.

موجود مختار یعنی موجودی که افسارش را به دست خودش دادهاند، یعنی گفتهاندای انسان! تو فرزند بالغ این عالم و این طبیعت هستی؛ همه فرزندان دیگر، نابالغاند و باید سرپرستی شوند جز تو که بالغ و مختار و آزاد هستی، انّا هَدَیناهُ السَّبیلَ امّا شاکراً و امّا کفوراً [١]، ما تو را راهنمایی میکنیم و این خودت هستی که باید انتخاب کنی.

آزادی، خودش کمال بشریت نیست، وسیله کمال بشریت است؛ یعنی انسان اگر آزاد نبود نمیتوانست کمالات بشریت را تحصیل کند. یک موجود مجبور نمیتواند به آنجا برسد. پس آزادی کمال وسیلهای است نه کمال هدفی.

عصیان هم همینطور است. اینها از اینجا به این نکته رسیدهاند که چون انسان آزاد است میتواند متمرد و عصیانگر باشد، یعنی میتواند در مقابل هر جبری بایستد و آن را انکار و نفی کند. بعد خیال کردهاند که خود عصیان و سرپیچی برای انسان کمال است و یک انسان آزاد انسانی است که در مقابل هیچ چیزی تسلیم نباشد و در مقابل همه چیز عصیان بورزد، چون برای عصیان ارزش ذاتی قائل