مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٢ - علم افاضی

میفرماید:

مَنْ اخْلَصَ لِلَّهِ ارْبَعینَ صَباحاً جَرَتْ ینابیعُ الْحِکمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلی لِسانِهِ [١].

هرکس چهل شبانه روز، خود را برای خدا خالص کند، یعنی چهل شبانه روز هیچ انگیزهای در وجود او جز رضای حق حاکم نباشد: حرف بزند برای رضای خدا، سکوت کند برای رضای خدا، نگاه کند و نگاهش را بردارد برای خدا، غذا بخورد برای خدا، بخوابد و بیدار شود برای خدا، یعنی آنچنان برنامهاش را تنظیم کند و آنچنان روح خود را اصلاح کند که اساساً جز برای خدا برای چیز دیگری کار نکند، یعنی بشود ابراهیم خلیل اللَّه که انَّ صَلوتی وَ نُسُکی وَ مَحْیای وَ مَماتی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ [٢] نمازم، عبادتم و بلکه زندگی و مردنم، للَّه و برای اوست؛ آری پیغمبر فرمود: اگر کسی موفق شود چهل شبانه روز هوا و هوس را بکلی مرخص کند و در این چهل شبانه روز جز برای خدا کاری نکند و جز برای او زنده نباشد، چشمههای معرفت و حکمت از درونش میجوشد و بر زبانش جاری میشود.

پس معلوم میشود که اسلام، علمی را که به آن «علم افاضی» میگویند (یعنی علمی که از درون میجوشد) قبول دارد. ضمن اینکه علم عقلی را قبول دارد و به سوی آن دعوت میکند، این علم را هم قبول دارد. به موسی میفرماید: ما یک بندهای داریم، نزد او میروی و از او علم میآموزی، عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنّا عِلْماً [٣] ما به آن بنده از نزد خودمان علم دادیم؛ یعنی او علمش را از یک بشر نیاموخته، از درون و باطنش علمی جوشاندهایم [٤] حافظ با آن زبان رمزی شیرین خود همین حدیث را معنی میکند، میگوید: