پيامبر (ص) فرمود: «بدترين مردم عالمان بدند»«٦٥» و فرمود (ص): «بدترين مردم از نظر عذاب در روز قيامت عالمى است كه خدا او را از عملش بهره‌مند نساخته است«٦٦».

اين روايات و نظاير آن از رواياتى كه در كتاب علم در باب علامت علماى آخرت ذكر كرديم، بى‌شمار است، جز اين كه اين روايات به خواهشهاى نفسانى عالم گنهكار سازگار نيست ولى آنچه در فضيلت علم وارد شده با هواى نفس او سازگار است. پس شيطان دل اين عالم را به آنچه مى‌خواهد متمايل مى‌كند و آن عين غرور است، زيرا اگر با چشم بصيرت بنگرد مثل او همان است كه نقل كرديم و اگر با چشمان ايمان به آن بنگرد پس همان كسى كه او را از فضيلت علم آگاه ساخته از نكوهش علماى بد نيز خبر داده كه حالشان در پيشگاه خدا از حال جاهلان بدتر است و پس از آن اگر معتقد شود كه در راه خير است با اين كه حجّت خدا بر او مؤكّد شده است كمال غرور و فريفتگى است. امّا كسى كه مدّعى علم مكاشفه و باطن است مانند علم به خدا و اسماء و صفات او و با اين حال در عمل سستى مى‌ورزد و امر خداى متعال و حدود آن را ضايع مى‌كند، فريفتگى‌اش بيشتر خواهد بود و داستان او مانند داستان كسى است كه مى‌خواهد به سلطانى خدمت كند. پس سلطان و اخلاق و صفات و رنگ و شكل و هيأت و عادت و مجلس او را بشناسد، ولى آنچه را دوست دارد و ندارد و آنچه او را به خشم مى‌آورد و خشنود مى‌سازد نداند، يا آنها را بداند امّا قصد خدمت كردن به او را داشته باشد ولى به تمام آنچه موجب خشم او مى‌شود عمل كند و تمام آنچه را دوست دارد از قيافه و شكل و سخن و حركت و سكون مهمل گذارد، پس با قصد تقرّب جستن و يار ويژه سلطان شدن بر او وارد شود در حالى كه به تمام اوصافى كه سلطان نمى‌پسندد آلوده باشد و آنچه‌

«٦٥» اين حديث را بزار از حديث معاذ چنين روايت كرده است شرار الناس شرار العلما فى الناس

«٦٦» اين حديث را طبرانى در الصغير روايت كرده و عثمان برى در زمره راويان است فلاس گويد: عثمان بسيار راستگوست امّا بسيار اشتباه مى كند و احمد و نسائى و دارقطنى او را ضعيف شمرده اند چنان كه در مجمع الزوائد، ج ١، ص ١٨٥، آمده است .