ملكوت آسمان و زمين و تنظيم دنيا و آخرت و وابسته‌هاى به آن، كمال حقيقى است كه هر كس به آنها متّصف شود به خداى متعال نزديك مى‌شود. پس از مرگ كمال نفس است كه باقى مى‌ماند و اين معرفت پس از مرگ براى عارفان نورى است كه در برابر و سمت راست آنها حركت مى‌كند و آنان عرض مى‌كنند: پروردگارا، نور ما را كامل فرما يعنى اين معرفت سرمايه‌اى است كه انسان را به كشف آنچه در دنيا كشف نشده مى‌رساند چنان كه اگر كسى به همراه خود چراغى كم نور داشته باشد مى‌تواند سبب زياد شدن نور به وسيله چراغ ديگر باشد كه از آن نور مى‌گيرد و اين نور با آن نور اندك به عنوان مكمّل، كاملتر مى‌شود و هر كس اصل چراغ را به همراه نداشته باشد، طمعى به افزايش نور نخواهد داشت. پس كسى كه اصل معرفت خداى سبحان را نداشته باشد طمعى به داشتن نور نخواهد داشت و مانند كسى است كه در تاريكيها گرفتار شده و نمى‌تواند از آن بيرون آيد سرگردان مى‌ماند بلكه مانند تاريكيهايى در دريايى ژرف است كه موجى آن را بپوشاند كه از فراز آن موجى است و بر فراز آن ابرى است، تاريكيهايى است كه پاره‌اى از آنها بر فراز پاره‌اى است.«٢٤» در اين صورت سعادت منحصر بشناخت خداى متعال است و جز معرفت خدا ديگر معارف يا هرگز فايده‌اى ندارد مانند: شعرشناسى و شناخت نسبهاى عرب و غير عرب، و يا بعضى معارف بهره دارد و به شناخت خدا كمك مى‌كند مانند شناخت لغت عرب و تفسير و فقه و روايات زيرا شناخت لغت عرب به شناخت تفسير قرآن كمك مى‌كند و شناخت تفسير به شناخت محتواى قرآن از قبيل چگونگى عبادات و كارهايى كه موجب تزكيه نفس است كمك مى‌كند و شناخت راه تزكيه نفس موجب مى‌شود كه نفس به شناخت خدا راه يابد چنان كه خداوند فرموده است: قَدْ أَفْلَحَ من زَكَّاها«٢٥» و فرمود:

«٢٤» اقتباس از سوره نور / ٤٠: يا همچون ظلماتى است در يك درياى پهناور، كه موج آن را پوشانيده و بر فراز آن موج ديگرى است و بر فراز آن ابرى تاريك ، ظلمت هايى است يكى بر فراز ديگر... تا آخر.

«٢٥» شمس / ١٠: هر كس نفس خود را تزكيه كرد رستگار شد.