راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٣٦ - شرح رياى خفى كه از حركت مورچه پنهانتر است

سود، لذّتبخش و ناگزير موجب شادمانى است.

٤- اين است كه مطّلعان بر عبادت عابد، او را بستايند و از اين كه در ستايش خود بندگى خدا كرده و مطيع خدا را دوست داشته‌اند و دلهايشان به بندگى مايل شده شاد مى‌شود، زيرا بعضى از مؤمنان وقتى كه خدا پرستان را مى‌بينند دشمن آنها شده به آنها حسد مى‌ورزند يا آنها را نكوهش يا ريشخند مى‌كنند و به رياكارى نسبت مى‌دهند و آنها را در مقابل عبادتشان نمى‌ستايند. پس اين شادمانى، شادمانى از ايمان نيكوى بندگان خداست و نشان اخلاص در اين نوع چهارم اين است كه شادمانى‌اش به ستايش آنها از ديگران همانند شادمانى‌اش به ستايش آنان از خودش باشد.

امّا شادمانى نكوهيده كه پنجمين نوع شادمانى است آن است كه شادمانى عابد براى منزلت يافتن در دلهاى مردم باشد تا او را بستايند و بزرگ دارند و حوائجش را برآورند و در ورود و خروجش در مجالس احترام كنند. اين نوع شادمانى (به عبادت) مكروه است.

عملى كه با رياى خفى و جلى از بين مى‌رود و عملى كه از بين نمى‌رود

مى‌گوييم: هر گاه بنده عبادت را بر مبناى اخلاص قرار دهد، آنگاه داخل ريا شود يا پس از فراغت از عمل داخل در ريا مى‌شود يا قبل از فراغت اگر پس از فراغت از عبادت فقط شادمان شود از آن نظر كه عبادتش آشكار شده بى آن كه خود اظهار كرده باشد موجب از بين رفتن عمل نمى‌شود، زيرا عبادت با صفت اخلاص و بدور از ريا پايان يافته است و آنچه پس از عبادت عارض شده اميدواريم كه در عبادت اثرى نكند، بويژه كه خود آن را اظهار نكرده و از آن سخن نگفته است و آرزوى ذكر و اظهار آن را نداشته، بلكه خدا آن را آشكار ساخته است و او تنها از آشكار شدن عمل شادمان شده و قلبش آرام يافته است.