مى‌آيد در حالى كه اعمال واجبش ناقص است و گناهان بسيار دارد و تلاش او اين است كه واجبات را جبران كند و گناهان را از بين ببرد و آن كار ممكن نمى‌شود مگر با داشتن اخلاص در مستحبّات، امّا سعى پرهيزگار بر اين است كه درجات بيشترى به دست آورد.

پس اگر اعمال مستحبّى او ضايع شود آن اندازه از حسنات و اعمال خويش باقى مى‌ماند كه بر گناهانش غلبه كند و وارد بهشت شود.

در اين صورت شايسته است كه بنده قلب خود را به ترس از اطّلاع غير خدا بر اعمالش ملزم سازد تا مستحبّاتش سالم بماند. آنگاه پس از فراغت از عمل قلب خود را ملزم سازد كه از نافله‌هاى انجام شده سخن نگويد و آن را آشكار نسازد، و هرگاه تمام اين كارها را انجام داد، لازم است بيم آن داشته باشد كه بسا رياى پنهان در عملش وارد شده و او آگاه نشده است. پس در ردّ و قبول عمل خود شك داشته باشد. شايد كه خدا نيّت پنهان او را به حساب آورده و به سبب آن مورد خشم قرار گرفته و عملش ردّ شده است و اين بيم و ترديد را در ادامه عمل و پس از آن نه در آغاز عمل، داشته باشد. بلكه است و اين بيم و ترديد را در ادامه عمل و پس از آن نه در آغاز عمل، داشته باشد، بلكه سزاوار است و در آغاز عمل يقين به اخلاص در عمل داشته باشد كه قصدش غير خدا نيست تا عملش درست باشد، و هرگاه شروع به كار كند و لحظه‌اى بگذرد كه در آن امكان غفلت و فراموشى مى‌رود و برايش بيم غفلت از آلايشى پنهان كه عملش را به سبب ريا يا خودپسندى باطل كند سزاوارتر است، ولى اميدش بر بيمش غالب باشد، چرا كه يقين دارد با اخلاص وارد عمل شده است و شك دارد كه آيا آن را با ريا فاسد كرده است يا نه. در اين صورت اميد قبولى عملش بيشتر است، و به اين وسيله از مناجات و عبادت بيشتر لذّت مى‌برد. پس اخلاص حتمى، و ريا مشكوك است و بيم او از اين شك سزاوارتر از اين است كه خطور رياى احتمالى سابق را كه وى از آن غافل بوده بپوشاند.

بنده‌اى كه به وسيله برآورده ساختن حوائج مردم و دانش آموختن، به خدا تقرّب مى‌جويد شايسته است كه نفس خود را فقط به اميد ثواب مسرور كردن قلب شخص‌