راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٩٨ - گوناگونى احوال مردم در ستايش و نكوهش

اظهار كند، نه اين كه اظهار كند ولى دلش آن را دوست بدارد، چرا كه اين عمل عين نفاق است زيرا او مى‌خواهد از خود اخلاص و صداقت نشان دهد در حالى كه ندارد. همچنين درباره نكوهشگر كه ضدّ ستايشگر است احوال انسانها متفاوت است. نخستين درجات آن اظهار كردن خشم و آخرينش اظهار كردن شادى است. شادى و اظهار آن فقط در كسى ديده مى‌شود كه در دل بر نفس خود كينه دارد چون نفس وى سركشى كرده و عيبهاى زيادى داشته و وعده‌هاى دروغى داده و نيرنگهاى كثيفى به كار برده است. و صاحب نفس همانند دشمن نسبت به نفس كينه دارد و آدمى از كسى كه دشمنش را نكوهش كند شاد مى‌شود و اين شخصى است كه نفس او دشمن اوست و هرگاه نكوهش آن را بشنود شاد مى‌شود و نكوهشگر را بر آن نكوهش سپاس مى‌گويد. اين شخص زيرك و باهوش است، چون بر عيبهاى نفس آگاه شده و اين كارهايش نوعى انتقامجويى از نفس خويش است و براى او غنيمت به شمار مى‌آيد، هرگاه با نكوهش در چشم مردم پست‌تر شود تا به فتنه مردم گرفتار نشود و هرگاه حسناتى برايش فراهم آيد كه در آن كوششى نكرده بسا كه موجب جبران عيبهايش شود كه از دور ساختن آنها عاجز است و اگر مريد در تمام طول عمر در مورد همين يك خصلت كه نكوهشگر و ستايشگر در نزد او برابر باشد و با نفس خود مبارزه كند كارى وقت‌گير است كه مجال كار ديگر را نخواهد داشت و ميان او و سعادت راه‌هاى دشوارى (گردنه‌هايى) است كه اين مبارزه يكى از آنهاست و فقط مبارزه‌اى سخت و مستمر در طول عمر براى پيمودن آنها مفيد خواهد بود.

جاه طلبى به وسيله عبادات كه همان رياكارى است‌

در اين بخش مطالب زير بيان شده است:

نكوهش ريا و معناى حقيقى آن و رياكارى و درجات ريا، رياى خفى، و اعمالى كه‌