راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٧٦ - شرح انگيزههاى تكبّر و عوامل محرّك آن

كردن تكبّر ورزيدن و تواضع نكردن ضرورتى ندارد، همچنين مى‌توانى به بدعت‌گذار و فاسق بنگرى به اين گمان كه بسا ارزش آنها در پيشگاه خدا در آخرت بيشتر باشد سبب فرجام نيكى كه قبلا در ازل بر ايشان معين شده و عاقبت بدى كه در ازل براى تو معيّن شده و تو از آن بى‌خبرى و با اين حال به خاطر دوست داشتن مولايت و به امر او [به آن دو] خشم مى‌گيرى، هر گاه كارى انجام شود كه مولا را بد آيد با تواضع كردن به كسى كه ممكن است در پيشگاه خدا در آخرت مقرب‌تر از تو باشد بعضى از علماى زيرك چنين هستند و بيم و تواضع دارند، اما شخص مغرور تكبّر مى‌ورزد و به خود بيش از ديگران اميد دارد با اين كه از فرجام بى‌خبر است و اين كمال خودخواهى است. اين است راه تواضع كردن براى كسى كه معصيت خدا كرده يا معتقد به بدعت است با خشم گرفتن بر او و پرهيز از وى به حكم امر مولا.

عامل هفتم تكبّر كردن به ديندارى و عبادت است و آن نيز براى عابدان بلاى بزرگى است و راه دفع آن بلا آن است كه قلب خود را به تواضع در برابر ديگر بندگان ملزم سازد و بداند كه شايسته نيست بر كسى كه در علم بر او مقدّم است به هر صورت كه باشد تكبّر ورزد، چرا كه از فضيلت علم آگاه مى‌باشد و خداى متعال فرموده است: هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ.«١٥٣» و رسول خدا (ص) فرمود: «برترى عالم بر عابد مانند برترى من بر فروترين مرد از يارانم است«١٥٤» و ديگر آيات و رواياتى كه در فضيلت عالم وارد شده است.

اگر عابد بگويد: اين فضيلت براى عالمى است كه به علم خود عمل كند و اين عالم گنهكارى است در پاسخ به او گفته مى‌شود: مگر نمى‌دانى كه نيكى‌ها، بديها و گناهان را از بين مى‌برد و چنان كه علم ممكن است حجتى بر عالم باشد، ممكن است‌