راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٧٣ - ترك عبادات از بيم ريا و داخل شدن در آفتها

٣- عبادت را با اخلاص شروع كند سپس ريا و انگيزه‌هاى آن عارض شود. پس شايسته است كه در دور ساختن ريا بكوشد و عمل را رها نكند تا به اخلاص برگردد و به اجبار نفس خود را به اخلاص برگرداند تا عمل تمام شود، زيرا شيطان در آغاز آدمى را به ترك عمل فرا مى‌خواند و چون جوابش ندهد و مشغول عبادت شود وى را به ريا دعوت مى‌كند و هرگاه جواب او را ندهد و دورش كند، همان جا مانده و به او مى‌گويد: اين عمل خالص نيست، تو رياكارى و زحمتت هدر است، پس عملى كه در آن اخلاص نيست چه فايده‌اى دارد تا با اين وسوسه‌ها انسان را به ترك عمل وادار كند، و هرگاه عمل را ترك كند مقصود شيطان حاصل مى‌شود داستان كسى كه عمل را از ترس رياكارى ترك مى‌كند داستان كسى است كه مولايش به او گندمى آميخته به خاك دهد و به او بگويد: خوب آنها را از خاك پاك كن، پس اصل پاكسازى را رها كند و بگويد: مى‌ترسم كه اگر مشغول آن كار شوم نتوانم خوب تميز كنم، پس اصل عمل را ترك كند كه نتيجه‌اش ترك اخلاص همراه با ترك اصل عمل است و كار بى‌ثمرى است، و از همين قبيل است كه عمل را از بيم مردم كه به او رياكار گويند ترك كند و مردم با اين كار گنهكار شوند و اين نيز از حيله‌هاى شيطان است، زيرا در آغاز بدگمانى نسبت به مسلمانان در انسان ايجاد كرده در حالى كه سزاوار نيست انسان به مردم بدگمان باشد سپس اگر بدگمان شد گفتار آنها نبايد به او زيانى برساند و ثواب عبادت را از دست بدهد، زيرا ترك عمل از بيم گفتار آنان كه «وى رياكار است» عين ريا مى‌باشد. بنابراين اگر ستايش آنها را دوست ندارد و از نكوهش آنها نمى‌ترسد، با گفتارشان كه وى رياكار است يا مخلص است چه كار دارد و چه فرقى است ميان اين كه عمل را از بيم اين كه بگويند رياكار است رها سازد. اين كه عمل را خوب انجام دهد از بيم آن كه بگويند: وى غافل و تقصير كار است، بلكه ترك كردن عمل از اين دشوارتر است. تمام اينها حيله‌هاى شيطان براى خدا پرستان نادان است. آنگاه چگونه طمع دارد كه با ترك عمل‌