راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٨٤ - شرح درمان جاه دوستى

است پس لذّتى كه عاملش احساس كمال است از بين مى‌رود و فقط لذّت تسلّط بر قلب و زبان ستايشگر و ديگر لذّتها باقى مى‌ماند و اگر ممدوح بداند كه ستايشگر به گفته‌اش معتقد نيست و خود از آن صفات خالى باشد لذّت دوم كه تسلّط بر قلب ستايشگر است باطل و لذّت تسلّط و قدرت بر مجبور بودن ممدوح به ستايش باقى مى‌ماند و اگر ستايش ستايشگر از روى ترس نباشد بلكه بازيچه باشد تمام لذّتها باطل و هيچ لذّتى در ستايش باقى نمى‌ماند چون عوامل سه‌گانه لذّت از دست رفته است. اين است آنچه از علّت لذّت بردن نفس از ستايش و متألّم شدن آن از نكوهش، پرده برمى‌دارد، و از آن نظر اين عوامل را نقل كرديم تا انسان راه درمان جاه دوستى و ستايش دوستى و ترس از نكوهش را بشناسد زيرا اگر عامل دردى شناخته نشود درمانش ممكن نيست، چون درمان عبارت از گشودن عوامل بيمارى است.

شرح درمان جاه دوستى‌

بايد دانست كه دوستى مقام بر قلب هر كس چيره شود همّت خود را منحصر به مراعات مردم مى‌كند و از دوستى نسبت به آنها و رياكارى به خاطر آنها شادمان مى‌شود، و همچنان متوجّه گفتار و كردار و اعمال خويش است و به امورى توجّه دارد كه مقامش را در نزد آنان بزرگ گرداند و اين گونه رفتار تخم نفاق مى‌افشاند و ريشه فساد است و ناگزير آدمى را به سستى در عبادات و رياكارى در آنها مى‌كشاند و براى شكار كردن دلها وارد كارهاى ممنوع مى‌شود. از اين رو رسول خدا (ص) دوستى مال و منال و فساد آنها را براى دين، به دو گرگ گرسنه تشبيه فرموده است و نيز فرموده: «دوستى مال و منال نفاق را مى‌روياند، چنان كه آب سبزى را»«٣٠» زيرا نفاق عبارت از مخالف بودن ظاهر با باطن در گفتار و كردار است و هر كس بخواهد در دل مردم جايگاهى داشته باشد ناگزير است‌