راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٣١ - شرح رياى خفى كه از حركت مورچه پنهانتر است

تأسى مى‌جويند و تمايل مردم به روزه گرفتن تحريك مى‌شود در اين مورد نيز مكر و فريب شيطان وجود دارد و بزودى شرح و شروطش خواهد آمد. اين بود درجات ريا و درجات اصناف رياكاران، و تمام آنها مشمول خشم و غضب خدايند، ريا از سخت‌ترين مهلكات است و سختى آن از اين نظر است كه در اين صفت شائبه‌هايى است كه از حركت مورچه پنهان‌تر است چنان كه در روايت رسيده است،«٨٤» و گام علماى بزرگ در آن مى‌لغزد چه رسد به عابدان نادانى كه از آفات نفوس و گرفتاريهاى دل بى‌خبرند.

شرح رياى خفى كه از حركت مورچه پنهان‌تر است‌

بايد دانست كه ريا جلى است و خفى، رياى جلى آن است كه آدمى را به كارى واداشته و برمى‌انگيزد اگر چه قصد ثواب هم نباشد. اين ريا آشكارترين نوع رياست و كمى پوشيده‌تر از آن ريايى است كه به تنهايى انسان را به عمل وا نمى‌دارد بلكه انجام كارى را كه بايد به قصد قربت انجام دهد بر او آسان مى‌سازد مانند شخصى كه هر شب عادت به خواندن نافله شب دارد و با زحمت آن را انجام مى‌دهد ولى هر گاه مهمانانى بر او وارد شوند، براى نافله شب بر سر نشاط مى‌آيد و بر او آسان مى‌شود و در عين حال مى‌داند كه اگر به اميد ثواب نبود فقط براى خودنمايى در برابر مهمانان نماز نمى‌خواند. پنهان‌تر از اين نوع، ريايى است كه قصد ثواب تأثيرى در عمل نداشته و در آسان شدن عمل نيز بى‌اثر است، با اين حال قصد ثواب در دل نهفته است و هر گاه قصد ثواب در فرا خواندن به عمل مؤثر نباشد جز با نشانه‌ها شناخته نمى‌شود و آشكارترين نشانه‌اش اين است كه از آگاه شدن مردم بر عبادتش شادمان شود، چه بسا بنده‌اى كه در عمل خود مخلص است و معتقد به ريا نيست، بلكه آن را نمى‌پسندد و مردود مى‌داند و عمل را نيز به همين‌